Vek zaborava na međi

Jablanica na Zlatiboru – Od stare crkve brvnare u živopisnoj Jablanici u dubinama Zlatibora uzak seoski put probija se kroz stoletne borove ka državnoj međi. Tu usred uzvišenja Bijela glava, uz današnju liniju razgraničenja sa BiH, još uspravno stoji usamljeni spomenik, zaboravljeni svedok jedne od prvih bitaka u Prvom svetskom ratu.

Na kamenom belegu, što je čitavom veku odoleo, čitko piše: „Major Vasilije Luković, poginuo 1914. godine. Ispunio svoju dužnost prema Kralju i Otadžbini. Zavidimo ti, i pozdravljamo ti porodicu”. Uklesali su to bajonetima vojnici saborci palog majora što je, junački predvodeći svoj bataljon, na ovom mestu stradao u bici sa Austrougarima.

Tragom tog događaja, uz svest da je spomenik majoru bio odavno prepušten zaboravu, žitelji Jablanice u saradnji sa stručnjacima užičkog i pribojskog muzeja, ovih dana otkrivaju detalje te zaboravljene istorije. Nikad nije kasno da se setimo junaštva i stradanja, kažu, pa apeluju na nadležne da u sklopu obeležavanja veka odbrane Srbije budu evidentirani i drugi stradali na ovom delu fronta, te da se uredi memorijalni kutak oko spomen-obeležja hrabrom majoru.

Kako navode, bitka o kojoj je reč vođena je u livadama Bijele glave 21. i 22. avgusta 1914, na samom početku rata. U odbranu svojih kuća i otadžbine pred naletima austrougarske vojske stali su Srbi iz ovog kraja, zajedno sa Srbima iz tada okupirane BiH. Ostalo je upamćeno da se u ovim jedinicama srpske vojske protiv zavojevača borilo i osam muslimana.

– Utvrdili smo da je u ovoj krvavoj borbi među prvima hrabro stradao major Vasilije Luković, pogođen granatom. Ukupno je tu u ta dva dana poginulo 36 srpskih vojnika, a ranjen 71. Svi poginuli su sahranjeni na livadi usred Bijele glave, uz samu granicu sa srpske strane. Stradalo je i prilično Austrougara. Srpski vojnici su svom majoru sami podigli kameni beleg – kazuje za naš list muzejski savetnik, etnolog Bosa Rosić, koja je zajedno sa Savom Derikonjićem iz pribojskog muzeja ovih dana istraživala taj događaj na području Jablanice.

Udaljenost ovog mesta, gde su preostale retke kuće brvnare, učinila je da vremenom ova bitka i spomenik padnu u zaborav. Država se junaka Bijele glave setila 1939, pa pozvala rodbinu poginulih da njihove posmrtne ostatke prenese u porodične grobnice. Neki srodnici su to učinili, a ostaci pojedinih ratnika preneti su i u zajedničku grobnicu u obližnjim Štrpcima s bosanske strane.

 U novije vreme na Bijeloj glavi samo beleg majoru Lukoviću traje i svedoči o bici. – Meštani Jablanice smatraju da na ovom prostoru treba napraviti veće spomen-obeležje dostojno patriotizma palih branilaca, u kome bi spomenik majoru bio osnova. Već su tri opštine sa ovog područja: Čajetina, Priboj i Rudo, zainteresovane da u sklopu obeležavanja stogodišnjice Prvog svetskog rata nešto ovde urade, a za pomoć u toj akciji obratili smo se i resornom ministarstvu – ističe meštanin Vukomir Božanić, pokretač ove akcije, uveren da bi se tako, i posle jednog veka, odala pošta hrabrim ljudima iz davnog vremena.