Izigrani dogovoreni principi

Jedno od važnih, međusobno nerešenih, problema u odnosima sa Republikom Hrvatskom je pitanjeimovine i rešavanje imovinskih prava. Sporazumom o sukcesiji SFRJ potpisanim u junu 2001. godine, predviđeno je da se raspodela državne imovine izvrši prema principu dasva nepokretna imovina SFRJ pripadne državama naslednicama na čijoj se teritoriji ona nalazi. U Aneksu G, propisano je da sva prava na nepokretnu i pokretnu imovinu koju su građani ili pravna lica iz SFRJ imali na dan 31. decembra 1990.

 Pravna lica, vlasnici nepokretne imovine, prema ovom sporazumu – Aneks G, zadržavaju pravo vlasništva (prema stanju iz 1990.) bez obzira na čijoj je teritoriji ta imovina.Međutim, Hrvatska, kao još neke bivše Ju republike,nije ispoštovala ovaj princip, iako je Hrvatski sabor ratifikovao pomenuti sporazum u junu 2004.

Odmah nakon ratifikacije sporazuma u ondašnjoj SRJ počelo je i vraćanje imovine, ne samo preduzećima iz Hrvatske, već i iz Slovenije i Bosne i Hercegovine u Srbiji.

Hrvatska je još pre stupanja na snagu Sporazuma o sukcesiji, 1991. godine donela Uredbu o nacionalizaciji srpske imovine, kojom je prenela vlasništvo na državu Hrvatsku. Pod uticajem međunarodne zajednice, Uredba je povučena, ali je većim delom ta imovina već bila prodata (pre pravosnažnosti Sporazuma o sukcesiji). Najveći deo oduzete imovine srpskih pravnih lica, sa sedištem i registracijom u Srbiji, predstavljao je njihova dugoročna ulaganja na teritoriji Hrvatske, kao što su sindikalna odmarališta, turistički objekti, i drugi privredni i poslovni prostor. Deo te imovine Hrvatska je prodala ili otuđila na drugi način. Njen veći deo je devastiran, uništen i napušten.

Tamošnji sudovi odbijaju sve tužbe naših preduzeća za povraćaj imovine. Sve u skladu sa uputstvom od 6. decembra 2004. godine Državnog pravobranilaštva Republike Hrvatske županijskim pravobranilaštvima u kome im se „radi jednoobraznog postupanja” sugeriše da se u primeni „Aneksa G” Ugovora o pitanjima sukcesija „protive zahtevima za povraćaj imovine i odbiju zahteve za mirno rešenje spora”. U sporovima za povraćaj imovine pred hrvatskim sudovima mogu se angažovati samo hrvatski advokati, sudski troškovi su ogromni, advokatske tarife među najvećima u Evropi, a postupci traju više godine i završavaju se, po pravilu, odbijajućom presudom.

Legitimni i legalni zahtevi bivših titulara oduzetih imovinskih prava da se vansudski, mirnim putem, izvrši restitucija, nadležni u Republici Hrvatskoj, po pravilu, odbijaju, i to najčešće, bez obrazloženja. Time su bivše vlasnike doveli u nezavidnu i neizvesnu situaciju,jersu primorani da svoja prava ostvaruju u parničnim postupcima, pa je Hrvatska pred hrvatskim sudovima tužena strana. Dosadašnjim prvostepenim presudama odbijeni su tužbeni zahtevi za povraćaj, odnosno novčano obeštećenje za oduzetu imovinu.

Vlasnici oduzete imovine ne mogu da se obrate Međunarodnom sudu za ljudska prava u Strazburu, jer još nisu iscrpljena sva pravna sredstva. Jer, pored odluka redovnih sudova, Vrhovnog suda kao revizijskog, potrebna je i negativna odluka Ustavnog suda Hrvatske. Time se sudski postupci odugovlače i automatski odlaže međunarodna zaštita, a imovina propada.

Prema ranijim procenama Direkcije za imovinu Republike Srbije, vrednost zgrada, stanova, odmarališta nekadašnjih srpskih preduzeća ali i lokalnih samouprava u Hrvatskoj u trenutku raspada SFRJ iznosila je 1,8 milijardi evra, a hrvatskih u Srbiji oko 800 miliona evra. Hrvatski fond za privatizaciju tvrdi da je popisao 319 objekata na koja polažu pravo firme iz Srbije. Od toga je 158 prodato, 30 dodeljeno na korišćenje, za 40 zgrada vode se sporovi, a 91 objekat je slobodan. Sa ovim podacima se ne slaže srpska Direkcija za imovinu, koja nezvanično tvrdi da firme iz Srbije imaju preko 400 objekata u Hrvatskoj.

Ekonomista-naučni  savetnik