Srpski impresionisti su se umetnošću borili

Naša čuvena slikarka Nadežda Petrović verovala je i često isticala da „prava velika umetnost mora biti učitelj vaspitač i borac za napredak čovečanstva”. Upravo takav stav moguće je sagledati na izložbi 105 slika čiji su autori Nadežda Petrović, Milan Milovanović, Kosta Miličević i Mališa Glišić, koja će pod nazivom „Svetlost u mraku Prvog svetskog rata” biti održana od 10. maja do 10. septembra na prvom spratu Narodnog muzeja u Beogradu. Sa podnaslovom „Vrhunska ostvarenja protagonista impresionizma u Srbiji”, postavka čiji je autor kustost Ljubica Miljković, priređuje se u čast 170 godina od osnivanja Narodnog muzeja, ali i kao upozoravajuće podsećanje na 100 godina od početka Prvog svetskog rata. Ivan Tasovac, ministar kulture i informisanja, otvoriće izložbu 10. maja u 13 časova, a njegovo ministarstvo je zaslužno i za obiman katalog sa reprodukcijom svakog eksponata i dosta ilustracija u funkciji monografske studije, uz tekst Ljubice Miljković.

„Anđa u bašti”, Nadežda Petrović, 1910–1911.

– Trudila sam se da naslovom izložbe „Svetlost u mraku Prvog svetskog rata” i podnaslovom „Vrhunska ostvarenja protagonista impresionizma u Srbiji” uputim u suštinu srpske umetnosti početkom 20. veka. Simbol postavke je slika Nadežde Petrović „Dereglije na Savi”, koja se nalazi na naslovnoj strani kataloga, plakatu i pozivnici, jer od nje počinju tokovi impresionizma u Srbiji i ima značenje kao Moneov rad „Impresija rađanja sunca”. Zrelo doba srpskog impresionizma traje od 1907. do 1920. godine i to u napetim ratnim uslovima počev od takozvanog carinskog rata i aneksione krize, preko balkanskih ratova, do Prvog svetskog rata i krešenda u uvertiri svetskog mira koji neće dugo trajati, i završiće se još surovijim globalnim sukobom. Zbog razlika i specifičnosti uvrežen je termin „srpski impresionizam”, koji nastavlja onaj izvorni i svedoči o rasprostranjenosti i trajanju, u svetu omiljenog pravca, nazvanog po Moneovoj „Impresija rađanja sunca” – kaže Miljkovićeva, najavljujući predstojeći umetnički događaj koji će posle više od decenije omogućiti da vidimo vredna dela.

Naša sagovornica ističe da su: – Nadežda Petrović, Milan Milovanović, Kosta Miličević i Mališa Glišić, najdosledniji srpski impresionisti i zastupnici moderne. U Prvom svetskom ratu pomagali su kao bolničarka i kao ratni slikari, ali i postali njegove žrtve. Iscrpljeni i bolesni umrli su Nadežda (1915), Glišić (1916), Miličević (1920), a opterećen preživljenim Milovanović je skoro prestao da slika.

„Manastir Hilandar”, Milan Milovanović, 1907.

Na naše insistiranje da nam ispriča i neku do sada nepoznatu, a zanimljivu priču o vrhunskim slikama koje će uskoro biti pred nama Ljubica Miljković kaže:

– Pored remek-dela, od kojih mnoga više od decenije nisu viđena zbog zatvorenosti stalne postavke Narodnog muzeja i Muzeja savremene umetnosti, izložićemo i rad Nadežde Petrović „Anđa u bašti” (1910–1911). Umetnica je tu naslikala svoju sestru u bašti, a pojedini istoričari umetnosti posumnjali su svojevremeno u autentičnost ove figure u predelu, kada je početkom devedesetih, posle skoro veka od nastanka, otkrivena kod vlasnika u Beogradu. Njihovo nepoverenje ipak je neopravdano, jer postoje odlike samosvojnog slikarskog postupka, a činjenica je i da je Nadežda Petrović snimila sliku u svom pariskom ateljeu 1911, o čemu svedoči fotografija.

Saznajemo da je najveći izazov bio, po mišljenju naše sagovornice, shvatiti srpske umetnike koji su verovali u to što rade uprkos nerazumevanju pojedinih konzervativnih kritičara, težini života bez novca i kataklizmi humanosti.

– Njihova ljubav prema umetnosti i otadžbini trebalo bi da nam bude uzor. Srpski impresionisti su se umetnošću borili i protiv kolonijalnih aspiracija velikih sila i protiv uništenja humanističkih vrednosti. Obezbedili su sebi mesta u panteonu zaslužnika, a zlo rata pobedili su snagom duha. Unutarnjom svetlošću obasjali su svoja dela koja i dalje zrače. Ovo četvoro korifeja zaslužili su da im odamo počast pred remek-delima na izložbi, koju Narodni muzej priređuje u čast 170 godina od svog osnivanja i kao upozoravajuće podsećanje na vek od početka Prvog svetskog rata – navodi Ljubica Miljković.