Treći metak

Na današnji dan pre osamdeset godina u Marselju je ubijen jugoslovenski kralj Aleksandar Prvi Karađorđević. Ubica ujedinitelja Jugoslovena poginuo je na mestu zločina. Organizatori zavere, hrvatski fašisti, ubrzo su uhapšeni i osuđeni... Ipak, nedostaci u istrazi, umešanost Italije, Mađarske i Nemačke i agresivnost katoličkih krugova u „prijateljskoj” Francuskoj za vreme suđenja ubicama, naveli su kraljicu Mariju da pokrene privatnu tužbu. Tužba je kasnije povučena. U svetu koji je srljao ka svetskom ratu, Francuskoj i saveznicima koji su se povlačili pred nacizmom, zaboravljen je kralj-žrtva atentata. On će, baš kao i njegov srpski narod, jednog dana dobro doći u međusobnom mirenju evropskih sila koje će dokazivati da se Prvi svetski rat dogodio slučajno, posledicom balkanskih ratova, a i nacizam je nastao kao posledica. Zato danas u Beogradu neki slave nemačkog istoričara koji poglavlje o kralju Aleksandru Karađorđeviću naslovljava nacističkom parolom (jedan narod, jedna država, jedan kralj/vođa), pa ispada da je jugoslovenski kralj bio uzor Hitleru...

Mi danas ne znamo ko je zaista stajao iza atentata na kralja Aleksandra. Izvesna je umešanost Italije i Mađarske, oseća se delovanje nemačkih službi – atentat je navodno koordinisala misteriozna žena pod kodnim imenom Plava Dama. Ostalo je pitanje odnosa dela Francuske prema atentatu, drugoj žrtvi – šefu francuske diplomatije Luju Bartuu – tajanstvena činjenica da su se drugi čovek Rajha Gering i budući vođa kolaboracionističke francuske države maršal Peten prvi put sastali upravo na sahrani jugoslovenskog kralja i vratili se zajedno vozom u svoje zemlje...

Ni prvi moderni atentat u istoriji Srbije, izvršen pištoljima, u kome je 1868. ubijen knez Mihailo, nije bio lišen kontroverzi. Kneza je ubila grupa kriminalaca vođena ličnim motivima, posle atentata sprečen je prevrat, a od nove vlade je zavisilo gde će biti prepoznati konci zavere. Privremeno namesništvo nabedilo je liberale, „drugo namesništvo”, budući liberalno, progonilo je pristalice pretendujuće dinastije Karađorđevića. Savremeni istoričari veruju da je u pozadini atentata bilo Osmanlijsko carstvo, tačnije turski upravitelj Bosne...

Tako misle istoričari. Posle pogibije Zorana Đinđića slušali smo lament pojedinih političara i intelektualaca kako su kneza Mihaila ubili protivnici modernizacije. I dok su savremenici optuživali atentatore da su „ultraliberalci” i republikanci, a oni sami tvrdili da su se protiv kneza zaverili radi uspostave slobode i ustavnosti... Poneki je savremeni političar video stvari drugačije i verovao da i kneza Mihaila treba da stavi u kontekst kriminalizacije istorije srpskog naroda. Kontekst u koji je tada bio stavljen ubijeni srpski premijer.

Knjiga Milana Veruovića i Nikole Vrzića „Treći metak – politička pozadina ubistva Zorana Đinđića” izazvala je malobrojne, ali zanimljive reakcije. Nakon što sam je pažljivo pročitao mogu da kažem da je reč o savesno, minuciozno i precizno napisanoj studiji. Do danas nisam video utemeljeniju i ozbiljniju analizu trogodišnjeg razdoblja u kome su nastajali uslovi da ovaj gnusni zločin bude učinjen. Pred čitaocem nije spekulativna studija slična mnogobrojnim posvećenim ratovima, krizama i atentatima... Čitao sam jednu poznatu studiju o 11. septembru 2001. – čitljiva je i zanimljiva, ali posle čitanja nisam bio siguran da li Sjedinjene Američke Države uopšte postoje. Veruovićeva i Vrzićeva knjiga zasnovana je na poznatim i dostupnim dokumentima, objavljenim knjigama... Veruovićeva lična sećanja, ona koja nemaju druge svedoke, nisu ni važan ni temeljni argument. Čak i Vikiliksovi dokumenti predstavljeni su sa merom i zadrškom. Prvi deo knjige posvećen je pitanju postojanja takozvanog trećeg metka – temeljnom pitanju za formiranje optužnice osuđenima za ubistvo Zorana Đinđića. Drugi deo analizira političku pozadinu atentata. Dovoljno je reći da na osnovu proverljivih izvora i objavljene građe izlazi da je sve do političko-sudske manipulacije većina svedočenja govorila u prilog postojanja „trećeg metka”. Autori iznose i obrazlažu i osnovane sumnje u zvanične analize i veštačenja. Kad je reč o političkoj pozadini oni osvetljavaju prikrivene kontroverze domaće, ali i međunarodne politike po ovom pitanju. Nova tumačenja veza delova DOS-a sa organizovanim kriminalnom, odnosa u DOS-u, odnosa SAD i SR Nemačke prema Zoranu Đinđiću, segmenta politike ubijenog premijera koji je posle prekinut, upečatljiva su i s obzirom na utemeljenost u izvorima predstavljaju tešku optužbu na račun izvesnih učesnika i kasnijih tumača ovih događaja. Reakcije na knjigu „Treći metak”, posebno one koje stižu od sudionika događaja, nervozne su, nespretne i daju razlog za razmišljanje.

Napredni klub