Patriku Modijanu Nobelova nagrada za književnost

Francuski romanopisac i scenarista Patrik Modijano (1945) novi je dobitnik Nobelove nagrade za književnost, „za umetnost sećanja koja je oživela gotovo neshvatljive ljudske sudbine i razotkrila teškoće života pod okupacijom”, saopštila je Švedska akademija.

– Može se reći da je Patrik Modijano Marsel Prust našeg vremena – dodao je Peter Englund, stalni sekretar Švedske akademije.

Modijano je rođen 30. jula, dva meseca pošto je okončan Drugi svetski rat, a njegov otac, poreklom italijanski Jevrejin, upoznao je njegovu majku, belgijsku glumicu, tokom okupacije Pariza. Ovi detalji piščeve biografije snažno su uticali na njegovu prozu, koja govori upravo o nacističkoj okupaciji, jevrejstvu, gubitku identiteta, i svim negativnim posledicama koje je rat ostavio u Francuskoj.

Za svoj najpoznatiji roman „Ulica mračnih želja” („Missing Person”), priču o detektivu koji je izgubio pamćenje, dobio jeGonkurovu nagradu1978. godine, a u svojoj karijeri ovenčan je i drugim francuskim i evropskim priznanjima, među kojima su i Nagrada Francuske akademije, priznanje knjižara i izdavača, kao i Austrijska državna nagrada za evropsku literaturu.

Modijanov roman „Mesto za zvezdu” (1968) hvaljen je i u Nemačkoj kao ključno delo o holokaustu. Višestruko nagrađivani francuski reditelj Lui Mal snimio je film po Modijanovom romanu „Lakomb Lisjen”, (i u saradnji sa njim napisao scenario), o kolaboraciji s nacistima u Višijevskoj Francuskoj za vreme Drugog svetskog rata. Modijano je autor i romana: „Noćobdijino kolo”, „Kružni bulevar”, „Tužna vila”, „Porodična knjižica”, „Jedna mladost”, „Tako vrsni momci”, „Izgubljeni kraj”, „Cirkus prolazi”, „Svadbeno putovanje”, „Dora Bruder”, „Mala princeza”…

Modijanova dela kod nas je ekskluzivno objavljivala izdavačka kuća „Stubovi kulture”, predstavljajući ga kao vodećeg francuskog autora. Za roman „Rodoslov” govoreno je da je to „sažeta istorija francuskog društva u prelomnim trenucima 20. veka, porodična istorija ispričana kao niz filmskih kadrova kroz koje sagledavamo jednu drugačiju sliku društva i istoriju koju ne poznajemo”.

U prozi „Te neznanke”, koju su, takođe, objavili „Stubovi”, Modijano je istraživao „stranputice, puteve i raskrsnice u životima običnih žena, pronalazeći u njima sudbinske, univerzalno i emocionalno važne oblike iskustva”.

– Nikada ne bih radio ništa drugo osim pisanja. Sećam se da kao mladić nisam imao diplomu, nikakav konačan cilj, i da mi je bilo teško da započnem karijeru tako rano. Više volim da ne čitam svoja rana dela. Ne zbog toga što mi se ne sviđaju, već zbog toga što u njima više ne prepoznajem sebe. Isto kao kada ostareli glumac posmatra sebe kao mladića u nekoj od glavnih uloga – izjavio je pre tri godine Modijano.

I ovoga puta, kada je reč o dodeli Nobelove nagrade za književnost, očekivanja kladioničara bila su potpuno izneverena, a iznenađenje potpuno, budući da su najveće šanse prema svim prognozama bile na strani pisca iz Kenije Ngugija va Tiongoa i Japanca Harukija Murakamija. Visoko se čak kotirala i beloruska književnica i istraživačka novinarka Svetlana Aleksijevič, koja je prošle godine na Frankfurtskom sajmu knjiga dobila Mirovnu nagradu nemačkih izdavača i knjižara.

Tokom godina opstaju spekulacije o tome šta je u stvari presudno u stvaralaštvu jednog proznog pisca, da bi dobio prestižnu Nobelovu nagradu. Neki tumači idu tako daleko da čak smatraju da „snobovski” Komitet za književnost namerno zapostavlja američke autore i sve one čija se dela „dobro prodaju”, i da svesno bira pisce neengleskog govornog područja, za koje većina čitalaca sa zapada nije ni čula. Po nekim nagađanjima, Komitet za književnost Kraljevske švedske akademije previše se oslanja na neliterarne kriterijume, kao što je zapažanje socijalne nepravde u autorovom radu. Na ove optužbe odgovorio je Per Vostberg, predsedavajući u Komitetu za književnost 2011. godine, rečima: – Naš kriterijum nisu ljudska prava. Nagradili smo, na primer, Orhana Pamuka zbog njegovih izvanrednih romana i eseja, a onda je nagrada naknadno politički tumačena.