Slučaj Ane Gorenko

Kada se odlučila da kao književni pseudonim upotrebi prezime svoje prababe po majčinoj liniji, Ana Ahmatova sigurno nije pomišljala da će se njeno pravo ime i prezime naći u istoriji ruske književnosti. Međutim, upravo to se dogodilo. Pseudonim Ana Gorenko izabrala je mlada pesnikinja Ana Karpa (1972–1999), možda najznačajniji pesnik u ruskoj poeziji devedesetih godina prošlog veka.

Ana Gorenko je po mnogo čemu specifična pojava. Poreklom je iz moldavske provincije, u ranoj mladosti živela je kratko u Lenjingradu, odakle je, kao sedamnaestogodišnjakinja, emigrirala u Izrael. Pisala je na ruskom jeziku (ruski jezik je bio zvanični jezik u Sovjetskom Savezu) i formirala se na osnovu ruske kulture. U Izraelu je živela nesređenim životom, koji su obeležile brojne ljubavne veze i zavisnost od droge. Vrlo retko je objavljivala, u lokalnim zbornicima i časopisima na ruskom jeziku. Smatrala je da pripada izraelskoj književnosti, ali da piše na ruskom jeziku; pored toga, poslednjih godinu dana života izjavljivala je prijateljima da se „vraća u Peterburg, zauvek”. Umrla je u dvadeset sedmoj godini od predoziranja. Napisala je svega šezdesetak pesama, koje su nakon njene smrti objavljene u Izraelu (2000) i Rusiji (2003).

Delo Ane Gorenko može poslužiti kao jedan od ubedljivijih dokaza za tezu o međunarodnoj ruskoj književnosti (MRL), koju je lansirao Aleksandar Baraš. Po njemu, u decentralizovanoj ruskoj književnosti značajan književni tekst može nastati na bilo kom mestu u svetu, gde god njegov autor živi, odnosno pripadnost ruskoj književnosti više se ne određuje geografski ili politički nego jezički, na isti način kao i u drugim velikim svetskim književnostima.

Poeziju Ane Gorenko oblikovala su tri velika uticaja. Pre svega, uticaj ruske poezije, zaključno s lenjingradskom nezvaničnom poezijom, kojoj je i formalno pripadala na početku svog stvaralaštva. Zatim uticaj izraelske poezije, u okviru koje je pesnikinja otkrila bliske pesnike (među njima i najvažniju za nju – Jonu Volah). I napokon, uticaj moderne svetske poezije u najopštijem smislu, za koji neki tumači njene poezije (na primer Danila Davidov) smatraju da je prelomljen kroz savremenu kontrakulturu. Ovi uticaji su se ukrstili u poeziji Ane Gorenko i doveli do originalnih rezultata.

Dominantni motivi u njenoj poeziji su – sveobuhvatna potraga za identitetom, koja se odvija kako na poetičkom tako i na egzistencijalnom i nacionalnom planu, i psihodelija, povezana sa upotrebom narkotika. Iz njenih pesmama, koje su biografski obojene, može se saznati da ona često noćiva na ulici ili pak da nije u stanju da jede. Za neobičnu slikovnost zaslužno je korišćenje droge.

Ono što je Anu Gorenko, međutim, učinilo najvažnijim mladim pesnikom (kritičar Danila Davidov smatra da su upravo kod nje najsnažnije izražene tendencije koje karakterišu čitavu pesničku generaciju) jeste usvajanje tekovina moderne svetske poezije koje nisu bile uobičajene za rusku poeziju. Njihovo prilagođavanje ruskoj poetskoj tradiciji donelo je nov kvalitet i otvorilo nove mogućnosti. Radikalan životni stav Ane Gorenko nije se mogao ostvariti bez radikalnih i modernih postupaka.   

Po svojoj sudbini i sadržaju svoje poezije Ana Gorenko spada u uklete pesnike. Porede je sa Silvijom Plat i Borisom Poplavskim. Može se porediti sa Remboom zbog radikalnosti i „divljeg” izraza. Njen poetski svet je privlačan i istovremeno zamagljen, zagonetan, zatvoren, traži dalje tumačenje. On ne samo da poseduje element trancsendencije već je to možda i njegov najvažniji deo.