Muškatirović opet na braniku

Senta – Za Senćanina Jovana Muškatirovića ni izvan stručnih krugova, ali ni u rodnom gradu mnogi nisu čuli. Nije onda ni neobično što su republičke vlasti od osnivača Kulturno-istorijskog društva „Jovan Muškatirović“ tražili saglasnost imenovanog da društvo ponese njegovo ime. Iz Budimpešte je brzo nabavljena umrlica kojom se potvrđuje da je prvi advokat u Srba rođen u Senti 1743. preminuo u Budimpešti 1809. godine. Danas nema nijednog živog potomka. Tako su i formalno bili ispunjeni uslovi da januara ove godine Senta dobije još jedno udruženje građana.

– Dugo smo se nosili sa tom idejom i smatrali smo da to dugujemo ovom velikom prosvetitelju jer nije prisutan u srpskoj javnosti. U Senti postoji samo ulica sa njegovim imenom, a u Novom Sadu i spomen-ploča na zgradi Advokatske komore – kaže Jovan Gašović, profesor istorije.

Osnivači Kulturno-istorijskog društva „Jovan Muškatirović“ su Aleksandar Đorđević advokat, dr Milorad Ćurćić psihijatar, mr Mirko Gašović tužilac, Jovan Gašović i Raško Ramadanski arheolog.

– Želimo da negujemo lokalnu istoriju, posebno onu koja je vezana za srpsku zajednicu, a čije je vrednovanje zapostavljeno. Muškatirović je autor desetine knjiga i eseja iz oblasti reformisanja društva, teologije, studija prava, ali se nije libio i da se sukobi sa nadrilekarstvom i, uopšte, delovao je kao pravi prosvetitelj i pisao o svim aspektima i društvenog i ličnog života, a sam Dositej Obradović ga je smatrao svojim uzorom – navodi Ramadanski.

Ramadanski i Gašović nabrajaju da nameravaju da objave prepisku Muškatirovića sa znamenitim savremenicima, potom studioznu biografiju jer se njegovim životopisom još niko nije detaljno bavio, tragaju za njegovom rodnom kućom, ali i grobnim mestom.

– Želimo i kroz naš rad da promovišemo period potiske i pomoriške vojne krajine. Postoji uverenje o graničarima kao oportunim, dokonim seljacima sa puškama, koji žive u pustom predelu, a zapravo tokom 18. veka ovde su građene crkve i otvarane škole. Uostalom, i sam Muškatirović je iz porodice graničara – objašnjava Ramadanski.

Među kulturnim i obrazovnim društvima koja postoje u Senti, Jovan Gašović kaže da im je nastoje da se njihovo izdvoji po smelosti i stručnosti da govore o ličnostima koje su obeležile istoriju njihovog grada. U gradiću sa oko 20.000 stanovnika, 81 odsto čini mađarsko življe, a oko devet odsto čine Srbi.

Ova mala zajednica društvu je dala niz velikih imena. Sagovornici „Politike“ nabrajaju da su ovde rođeni osnivač srpskog teatra Jovan Đorđević, pisac Stevan Sremac, patrijarh Georgije Branković, pesnik Matija Bećković, dobrotvor Jovan Vujić, arhitekta Vladimir Nikolić. Kuće potonje dvojice u centru Sente iako oba zdanja izuzetne lepote nezaustavljivo propadaju. Dobri poznavaoci istorije svog grada i kraja, Ramadanski i Gašović ne mogu da se pomire sa tim da je veliki deo duhovne zaostavštine zanemaren.

– Pre nekoliko godina opština je podigla spomenik mađarskom piscu Albertu Vašu koji je kao upravitelj dva logora tokom Drugog svetskog rata u Rumuniji osuđen kao ratni zločinac. Nije tabu baviti se nacionalnom istorijom, ali naša namera je da se bavimo očuvanjem sećanja na ljude i dela koji su uzdigli našu zajednicu – navodi Gašović.

----------------------------------------------------------------------------

Tek drugi pomen stradalima od fašista

Kulturno-istorijsko društvo „Jovan Muškatirović“ održalo je 12. aprila pomen nevino stradalim Senćanima 1941. godine po ulasku mađarske fašističke vojske. Tada je pobijeno, kako svedoče izvori, 65 osoba, među kojima je bilo i dece, a na spomeniku ovim žrtvama ispisano je 50 imena. Ovo je tek drugi put da se organizuje pomen prvim civilnim žrtvama Drugog svetskog rata, a kako kaže Jovan Gašović skupu velikog broja građana prisustvovali su i predsednik opštine Rudolf Cegledi i Predrag Popović, predsednik Skupštine opštine.