Spomenik stradanju Kuča

Od našeg stalnog dopisnika

Podgorica – Visok skoro četiri metra, bela stena sa krstom i porukom Marka Miljanova: „Ne udri brata Srbina, Crnogorče”, od ponedeljka, kada je postavljen u mestu Orljeva, na kapiji glasovitog plemena Kuči, desetak kilometara od Podgorice, opominje i svedoči kako čovek zna da bude zver, bez obzira na to u kom vremenu to bilo.

A dogodila se prva pa druga pohara Kuča 1856. godine, u vreme vladavine knjaza Danila Petrovića, naslednika Petra Petrovića Njegoša.

U pomen na jedan od najmračnijih perioda crnogorske istorije – po zlu i u svetu čuvene pohare Kuča – Udruženje Kuča i prijatelja Kuča „Marko Miljanov“ i Srpsko narodno vijeće Crne Gore (SNV) obeležili su 160 godina stradanja Kuča u crnogorskoj pohari i podigli spomenik kao opomenu i za nezaborav svojim potomcima.

„Posle 160 godina od tog teškog zločina, na Orljevu podigosmo osveštano spomen-obeležje stradalim Kučima”, rekao je otvarajući spomenik predsednik Srpskog nacionalnog saveta dr Momčilo Vuksanović. „Mi Kuči nemamo pravo da zaboravimo i oprostimo ovaj zločin, ali isto tako nemamo pravo da krivicu prenosimo na nove generacije naše braće. S njima želimo slogu, ljubav i zajedništvo ako to oni hoće, ako neće onda neka ovo spomen-obeležje bude spomen srpskog identiteta Kuča.”

U narodu se i danas prepričava naredba knjaza Danila, koju je dosledno sproveo njegov brat, vojvoda Mirko Petrović: „Udri Kuča na božju vjeru, ako ga drugačije ufatit ne moš... i djeca u kolijevke da se kolju!“

Razlog krvavog pira bio je bunt Kuča, koji nisu mogli više da trpe teror koji je sprovodio cetinjski gospodar. Sablja Mirka Petrovića i „njegove vojske sekla je glave tek rođene dece, a od njene oštrice nisu pošteđene čak ni žene trudnice”, samo je detalj iz brojnih kazivanja zapisanih u knjigama savremenika.

A prema kazivanju očevidaca iz vremena tih tragičnih događaja, posebno zapisu vojvode Marka Miljanova, „posječene su 243 plemenske glave, od čega 17 ’vojničkije’, dok su preostale bile staraca, žena i djece...”

„Glave ljuđi i djece, koje su posječene, skupljene su na uljanik popa Luke i pobodene na rozge oko uljanika, kako bi iž vojvoda Mirko moga gledat i vidjet koliko iž je”, zapisao je glasoviti vojvoda Marko Miljanov.

„Šta reći za mnogobrojne posečene glave glasovitih plemenika, njihovim zapaljenim ognjištima, pa čak i crkvama!? To je zločin koji u današnjoj terminologiji može poneti i najsuroviju reč – genocid”, kazao je okupljenim Kučima sveštenik Branko Tapušković. „A Zločinci nisu mogli da pobegnu od Božjeg suda. Knjaz Danilo ubijen je od ruke Todora Kadića u Kotoru, dok je njegov brat vojvoda Mirko umro od kolere.”

On je podsetio da se nakon Mirkove pohare Kuča i nakon 160 godina ne samo u Kučima može čuti jedna ružna pesma iz toga doba: „Niko bolje od brata ne kolje.”

„A naš narod je znao i za dobre i za one manje dobre situacije kroz stihove i poslovice da prikaže radost ili tragiku”, kazao je sveštenik Tapušković. „Po svireposti koje su se dešavale, nadmašeni su čak i Turci u to doba. Nažalost, to seme klija i danas.”

Odbornici vladajuće koalicije usvojili su odluku o spomen-obeležjima, kojom je predviđeno podizanje spomenika vojvodi Mirku Petroviću na Trgu republike, o čemu je pisala „Politika”. Meštani Kuča tada su javno poručili gradonačelniku Podgorice Slavoljubu Stijepoviću da je „sramota da se Mirku Petroviću podigne spomenik u Podgorici, koji je pre 150 godina počinio zverstva u kučkim selima i da bi vlast s tim činom rehabilitovala zlodela koja je počinio vojvoda Mirko, brat Danila Petrovića”.

Pre nekoliko meseci na Trg republike (odnedavno Trg nezavisnosti) u Podgorici postavljen je postament za kameni spomenik vojvodi Mirku Petroviću, koji je izazvao brojne reakcije Kuča, intelektualaca, istoričara ne samo u Crnoj Gori.

Po oceni Vuksanovića, podizanje spomenika „dokazanom zlikovcu bila bi još jedna provokacija prema obespravljenom i poniženom srpskom narodu u Crnoj Gori”.