U slavu Njegoša, oca poezije

U ovogodišnjem „Kolu”, kao 727. knjigu, Srpska književna zadruga, objavila je zbirku pesama Matije Bećkovića (1939), pod naslovom „Prahu oca poezije”. Predgovor za knjigu napisao je Milovan Danojlić. O knjizi su govorili prof. dr Stojan Đorđić, dr Duško Babić i autor. Predstavljanju knjige prisustvovali su učenici Zemunske gimnazije i studenti Akademije lepih umetnosti i multimedija.

Posle naslova „Prahu oca poezije”, koji je napisao, dakle, u formi posvete, ističe Stojan Đorđić, Bećković je stavio na početak svoje nove pesničke knjige moto od dva distiha, oba iz kosmogonijskog speva Petra Petrovića Njegoša „Luča mikrokozma”. Prvi distih spada među Njegoševe poetičke iskaze, a drugi čine početni stihovi posvete kojom Njegoš, kao što je poznato, saopštava da taj svoj spev posvećuje g. S. Milutinoviću, svome svagda dragom nastavniku, kojem se obraća uživo rečima najdubljeg poštovanja i divljenja, zapravo, neponovljivom apostrofom koja i danas svetli svojim punim umetničkim mislom – „Srpski pjevče nebom osijani”. Kao što je poznato, Njegoš je na čelo i svog najpoznatijeg dela, speva „Gorski vijenac”, stavio posvetu vođi Prvog srpskog ustanka Karađorđu Petroviću, posvetu koju naslovljava rečima „Posvećeno prahu oca Srbije”.

Naslovom „Prahu oca poezije”, koji pravi kao repliku naslova Njegoševe posvete „Gorskog vijenca” Karađorđu, i motom u kojem navodi prve stihove Njegoševe posvete „Luče” Simi Milutinoviću Sarajliji, Bećković najavljuje šta je predmet njegovog novog dela i kakve je prirode to delo. Glavni predmet je Njegoš, o kojem Bećković govori s najvećim pijetetom nazivajući ga ocem poezije, a po elementu posvete, to ostvarenje jeste, u svojoj osnovi, posveta, jer ga autor stvara u tom nadahnuću iz stiha u stih, od kojih je svaki, kao i svi zajedno ispisan u slavu Njegoševu. Kad delo pročitamo, vidimo da je ta posveta epski obimna, da sadrži četrdeset pet pesama, po četrnaest stihova, ukupno 630 stihova, tako da bi se ta neobično duga posveta mogla svrstati u spevove, odnosno, pod još užu oznaku epsko-lirski hvalospev. A ako bi se uzeli u obzir i razmere pohvale, i jačina piščeva nadahnuća i kosmogonijski horizont pesničkog uzdizanja Njegoša, onda bi se, u pokušaju određenja tog dela, moglo reći da je taj epsko-lirski spev, u stvari, apoteoza, i to apoteoza Njegošu i Poeziji. Svojim novim delom, zaključuje Đorđić, Bećković proslavlja i Njegoša i Poeziju, polazeći od toga da je Njegoš najveći među pesnicima, i da je pesničko stvaranje Njegoševa prva i najvažnija vokacija.

Svaka nova pesnička knjiga Matije Bećkovića, smatra Duško Babić, predstavljala je važan događaj srpskog pesništva. Knjiga „Prahu oca poezije”, jeste i više od toga: toržestveno sobitije, svetkovina našeg jezika i pevanja. Za ovakav sud postoji više razloga. Jedan od najvećih živih srpskih pesnika sastavio je nesvakidašnju poetsko-sakralnu pohvalu najvećem srpskom pesniku, ocu srpske poezije. Ali, cena ove izuzetne pesničke knjige nije samo u važnosti teme i u visokim zahtevima primenjenog pesničkog postupka, nego i u činjenici da se pojavila neposredno posle obeležavanja dvestagodišnjice od Njegoševe smrti.

Njegoš je najvažnija tema Matijine poezije i njegovog spisateljskog rada uopšte. On je neprestano prisutan u njegovom stvaralaštvu: kao mera čoveštva i pesništva, kao svetli prostor bića naroda, kao dožudnik kojeg priziva i slavi, od kojeg uči život i pevanje. „Prahu oca poezije” neka je vrsta rezimea svega što je do sada Matija govorio i pevao o Njegošu. Ova poema bi se, stoga, mogla shvatiti i kao pohvala Njegošu, stavljena ispred celokupnog Matijinog dela, na skoro istovetan način na koji ispred „Gorskog vijenca” stoji posveta Karađorđu, a ispred „Luče” Simi Milutinoviću... Pevajući pohvalu Njegošu, naglašava Babić, Matija je u posveti „Prahu oca poezije” ispevao himnu jeziku i pesniku.

U svom slovu, Matija Bećković je rekao da je poslednje četiri poeme: „Gospode pomiluj”, „Učini mi ljubav”, „Slava tebi Bože” i „Prahu oca poezije”, objavio u Srpskoj književnoj zadruzi. Sve, sem poslednje, objavljene su, prethodno, u Kulturnom dodatku „Politike”.

Sve je počelo, objašnjava Bećković, 2013. o dvestagodišnjici Njegoševog rođenja, kada se Pustinjak cetinjski premestio na ikonu, dobio žitije, tropar i službu, kao Lovćenski tajnovidac. Svoju Službu, novoprosijanom svetitelju, pesnik je naslovio „Prahu oca poezije”. To je, očigledna, parafraza Njegoševe posvete – prahu oca Srbije – kako je nazvao Karađorđa, posvećujući mu „Gorski vijenac”. Pravda je da se – Ocu Srbije pridruži – Otac srpske poezije.

U svakom slučaju, tvrdi Bećković, Njegoševa pojava ostaje izvan objašnjenja. I koliko god da je tajna rastajnjivana, svaki put je produbljivana. Njegoš je zadatak naše kulture, naše vere i poezije. Jedna vrsta savesti naše nacije.