Srpski i ruski ratnici skrajnuti na periferiju

Ideja stara gotovo celo stoleće ponovo je aktuelna – srpski naučnik i predsednik Društva „Objedinjenje Srba” iz Moskve prof. dr Božidar Mitrović poslednjih godina je na nekoliko međunarodnih naučnih skupova zahtevao da se dva značajna spomenika naše istorije prenesu u centar Beograda. Reč je o Spomeniku braniocima Beograda 1914–1918. i Spomeniku ruske slave, koji se sada nalaze na Novom groblju u srpskoj prestonici. Kako ističe prof. Mitrović, njegov zahtev utemeljen je ne samo u istorijskim i društvenim razlozima već bi ovi velelepni spomenici trebalo da budu turističke atrakcije.

Božidar Mitrović, doktor pravnih nauka i šef Katedre međunarodnog, slovenskog i ekološkog prava Univerziteta MNEPU u Moskvi, objašnjava za „Politiku” da istorijske okolnosti često utiču, suprotno logici i moralu, da se neko pitanje ne razmatra ili nakaradno reši.

– Sovjetski istoričari nisu izučavali kraj Prvog svetskog rata jer bi se lako shvatilo da su i Februarska i Oktobarska revolucija u Petrogradu bili oblik delovanja (ne samo) Nemačke vojne komande protiv Rusije. Tek 2010. Univerzitet MNEPU je organizovao prvu konferenciju o Prvom svetskom ratu. Isto je postupljeno i sa Spomenikom braniocima Beograda 1914–1918. Izričit zahtev autora spomenika ruskog arhitekte Romana Verhovskog i vajara i ratnog veterana Živojina Lukića, koji je izveo figuru srpskog ratnika i celokupnog srpskog naroda tog perioda, bio je da se spomenik postavi u centru prestonice. Razmatrano je, koliko znam, kao kompromisno rešenje i mesto gde se sada nalazi spomenik Vuku Karadžiću, ali 1929. urađeno je postolje na periferiji Novog groblja! Tvrdim da je ovaj veličanstveni spomenik skrajnut na groblje jer su oni koji su ratovali protiv Srbije to zahtevali. To nije kompromis sa njima nego njihova pobeda. Kad-tad, moraće ovaj spomenik da se postavi u centru Beograda – naglašava Mitrović.

Postoje dva ovakva, identična spomenika, jedan u Beogradu, drugi u Kraljevu, ali su se Kraljevčani izborili da se njihov postavi u centru grada 1932. godine, navodi naš sagovornik:

– Međutim, 1960. godine tadašnje nepomenice su izdejstvovale da se spomenik premesti na periferiju kraljevačkog groblja. Kraljevčani su posle borbe duge 22 godine uspeli da vrate Spomenik Milutinu u centar, gde i danas ponosito stoji!

Profesor Mitrović naglašava da je postavljanje ovog spomenika u centar Beograda moralna i duhovna obaveza.

– Na spomeniku nije predstavljen kralj oslobodilac, general ili vojvoda, iako se njihova taktička dejstva izučavaju na najvažnijim vojnim akademijama. Spomenik ističe u prvi plan srpskog borca, seljaka, đaka, studenta iz prvih borbenih redova. Ovakav odnos prema našem braniocu je greh svakog ko nije preduzeo sve što je bilo u njegovoj mogućnosti da se spomenik takvom stradalniku postavi u centru srpske prestonice. Žrtva koju je podneo srpski ratnik u Prvom svetskom ratu je nezapamćena u istoriji ratovanja – naglašava dr Mitrović.

Osim srpskom borcu, na Novom groblju je i Spomenik ruske slave. Prema Mitrovićevim rečima, to je spomenik ne samo ruskoj armiji nego duhu ruskog naroda, anđelu zaštitniku koji je ustao na odbranu Srbije, a sam postradao.

– Moramo da školujemo vodiče koji će biti sposobni da poput pesnika nadahnuto govore o toj žrtvi antičkog značenja. Izmeštanje ova dva veličanstvena spomenika u centar glavnog grada, preporodilo bi Beograd u arhitektonskom i turističkom smislu, budući da su impresivni i u fizičkom i u duhovnom smislu. Spomenik srpskom ratniku je visok 18,5 metara, težine 2,7 tona. Oba spomenika nose neverovatnu duhovnu snagu i verujem da postoji dovoljno ubedljivih argumenata da to bude izvedeno. Ako to ne bude urađeno, tvrdim da će Beograd progutati metal i staklo, tj. da neće biti duhovne i arhitektonske ravnoteže – objašnjava naše sagovornik.