Stvaranje i stradanje Darinke Jevrić

Darinka Jevrić rođena je 1947. u Glođanima kraj Peći, a njen život i stvaranje predstavljaju pravu paradigmu savremene srpske zbilje, od ugroženosti jezika do savremenog umetničkog stvaranja na Kosovu i Metohiji. Lingvista Mitra Reljić je naglasila ovaj deo njenog rada i navodeći reči koje je, o položaju srpskog jezika, pesnikinja izgovorila još 1987. godine, a koji jednako i nepromenjeno svedoče o položaju srpskog jezika i promeni imena mesta: „Već jučerašnji podaci danas su, bojim se, zastareli što znači da je na KiM izgubljen najveći deo onomastike na srpskohrvatskom jeziku (...) Prosto da se čovek naljuti na Turke što su nam, u petnaestom veku, ostavili teftere s preciznim nazivima sela i poreskih obveznika u njima”.

Stanislav Stanković iz Instituta za srpski jezik SANU smatra da je pesnikinja upotrebom crkvenoslovenizama i brižljivo građenim odnosom prema jeziku postala neka vrsta njegove odbrane, istovremeno bogateći njegov leksički potencijal. „Darinka je sebe pronašla u potrazi za arhetipskim, mitskim, istorijskim jezikom i pletivu srpskog istorijskog nasleđa,” kaže u svom radu dr Stanković.

Pesnikinja je ostala da živi u Prištini, nakon 1999. godine, u vrlo teškim uslovima kao jedini srpski umetnik koji je živeo u svom gradu južno od reke Ibar.

„Znamo za opredeljenje Darinke Jevrić i pominjemo njen zavet svih ovih godina kao svojevrsni etički kodeks. Zato se i sećamo njenih reči: `Ja sa Kosova ne idem, to ne bi bilo saglasno mojoj poeziji`”, istakla je Sunčica Denić, dekan Pedagoškog fakulteta u Vranju. Ona smatra da su zbog rodoljubive osnove mnoge njene lirske pesme „jezička zagonetka i nagoveštaj iza koga slede poređenja i poredbene egzibicije i asocijacije”.

Poezija Darinke Jevrić, posebno njene ljubavne pesme, široko je prihvaćena i govorena. Prevođena na mnoge svetske jezike i bila je, uz Desanku Maksimović, Vesnu Parun i Daru Sekulić, prepoznata i prihvaćena na kulturnoj sceni bivše Jugoslavije. Zato se njeno stvaranje ne može „omeđiti nekakvim regionalnim okvirima i aršinima”, naglasio je prof. dr Dragomir Kostić sa Filozofskog fakulteta. Profesorica narodne književnosti Valentina Pitulić otkrila je da je pesnikinja „koristila upravo one simbole koji predstavljaju suštinu tradicionalne kulture Srba”, navodeći da se radi o kućnom pragu, ognjištu, semantici bilja.

Poseban osvrt na poslednje pesničke zbirke „Poslanice s Prokletija”, „Judin poljubac” i „Hvostanska zemlja” dao je mr Žarko Milenković, naglašavajući dokumentarni aspekt stvaranja gde se prepliću poezija i hronika zla. „Poetski iskaz svedočenja, kao dokaza, protiv zala i bestijalnosti, Darinka Jevrić je usavršila u svom prištinskom lagumu”, smatra Milenković.

Okrugli sto je održan u Kosovskoj Mitrovici i Gračanici povodom 70 godina od rođenja i 10 godina od smrti pesnikinje, u organizaciji Filozofskog fakulteta i Doma kulture „Gračanica”, u čitaonici koja nosi pesnikinjino ime.