Evropske nadrireligije

Pomen reči sekta izaziva podozrenje većinskog dela javnosti širom zapadne Evrope. Verske zajednice koje nemaju zvanični status crkve dovode se u vezu sa nadrireligijama.

Podozrenje je rezultat nasleđa iz epoha u kojim su verske zajednice izvan okvira državne crkve smatrane rasadnicima krivoverstva. Sa druge strane, periodične, mahom opake, afere u vezi sa savremenim sektama dodatno daruju negativan prizvuk – uzimaju se i kao opravdanje za restriktivne zakone koji verskim zajednicama izvan okvira priznatih crkava, na duži period, onemogućavaju da budu registrovane kao crkve.

Sektama u zapadnoj Evropi principijelno se dozvoljava da se registruju kao verske zajednice koje nisu crkve, a u slučajevima kada postoje sumnje u autentičnost verske orijentacije kao udruženja građana. Propisano vreme čekanja na priznanje traje po nekoliko godina – najduže u većinski katolički opredeljenoj Austriji. Verska zajednica stiče pravo da postavi zahtev za priznanje kao crkva posle dvadeset godina postojanja i prethodnog desetogodišnjeg "nadgledanja u prelaznom stadijumu".

Najviše sekti osnovano je u Nemačkoj i u Francuskoj. Oko 600 šarolikih sekti (broj se permanentno menja, neke sekte nestaju preko noći, kao što su se i pojavile) okupljaju preko 800.000 vernika između Rajne i Elbe, a ukupni budžet svih procenjuje se na desetak milijardi evra. U Francuskoj broj poznatih sekti iznosi 180, "sektaških organizacija", kako se formulišu, kao i 1.200 podgrupa, koje mobilišu oko 700.000 vernika.

Najveće slobode uživaju sekte u Nemačkoj i u Švajcarskoj. Najrigoroznijem tretmanu su podvrgnute u Francuskoj, Belgiji i u Austriji, gde se verske zajednice koje potpadaju pod takvu definiciju stavljaju pod državni nadzor. U Austriji, primera radi, nadzor sprovodi Savezna stanica za pitanja sekti, kojoj se neretko prebacuje subjektivnost. O ispunjenju zahteva na priznanje kao nova crkva odlučuje odbor u kome većinsko pravo glasa imaju predstavnici Rimokatoličke crkve, a pravo veta manjinski predstavnici evangelista. Takva procedura može da dovede i do neopravdanog sprečavanja zahteva u drugim zemljama već priznatih crkvenih zajednica.

Restriktivna praksa izaziva, širom sveta, kritiku. Tako je bivši državni sekretar spoljnih poslova SAD Madlen Olbrajt još 2001. godine apelovala pred Skupštinom OEBS-a na Pariz, Brisel i Beč da odustanu od monitoringa sekti, ali se suočila sa argumentom kritikovanih da verske slobode postoje.

U tri pomenute zemlje, slično ostalim zapadnoevropskim državama, sloboda verskog opredeljenja je zagarantovana u načelu. Važe dva principa – pasivno i aktivno pravo upražnjavanja verskih obreda – pravo pojedinca da upražnjava verske obrede po ličnom opredeljenju i nahođenju, kao i sloboda da se odupre pokušajima preobraćanja od strane pripadnika drugih verskih zajednica. Prava iz zakona o verskim slobodama, međutim, često se osporavaju drugim zakonima.

Kada je o sektama reč, restriktivne zakonske mere predviđaju rigorozne kazne za pojedince, a prate ih i zabrane rada verskim zajednicama. Zagovornici ovakve politike ističu da su nepriznate zajednice većinski sekte u negativnom smislu reči, u najmanju ruku moraju postojati instrumenti njihovog nadzora. Kao opravdanje navode negativne primere sektaške agitacije, od Sajentološke crkve, preko davidijanaca u SAD, do takozvanog reda Sunčanog hrama, odgovornog za seriju ubistava i samoubistava među njegovim sledbenicima. U periodu između 1994. i 1997. godine u Švajcarskoj, Kanadi i Francuskoj ugašeno je 74 života.

Crni bilans satanistički inspirisane sekte podstakao je diskusiju u inače liberalno orijentisanoj Švajcarskoj o neophodnosti zacrtavanja granica verskih sloboda – koja i danas traje.