I divljina je nacionalno blago

Šumski rezervati „Oštrozub”, „Mustafa” i „Felješana” u okolini Majdanpeka, kao i vodopadi „Velika i mala Ripaljka” u okolini Sokobanje, prva su, još 1949. godine, zaštićena prirodna dobra u Srbiji.

U postupku zaštite trenutno su, kao nova zaštićena područja: takozvano sremsko stanište „Tolinci”, specijalni rezervati prirode „Rtanj”, parkovi prirode „Maljen”, „Mrtvaje Gornjeg Potisja” i „Slatine u dolini Zlatice”, spomenici prirode „Borački krš”, „Blederija”, „Kalipolje – Bukovik”, „Dva stabla krupnolisnog medunca u Čukljeniku” i predeli izuzetnih odlika „Tršić – Tronoša” i „Željin”.

Poduži je spisak revizije područja u okviru kojih je planirano povećanje zaštićenih površina za koje su predlozi u postupku. Predeo izuzetnih odlika „Vlasina”, zaštićeno stanište „Venerina padina”, parkovi prirode „Šargan – Mokra Gora”, „Stara tisa kod Bisernog ostrva” i „Jegrička”, specijalni rezervati prirode „Zeleniče”, „Karađorđevo”, „Zasavica” i „Pašnjaci Velike droplje” i spomenici prirode „Tunelska pećina Prerast u kanjonu Zamne”, „Petrlaške pećine”, „Mašin majdan”, „Kalemegdanski rt”, „Hrast lužnjak Dolovo”, „Hrast lužnjak Smederevo”, „Hrast Platnara” i „Karađorđev dud”

– U toku ove godine urađene su studije zaštite za više od 10 novih zaštićenih područja, i to: Park-šumu „Kamenički vis” u Nišu, Zaštićeno stanište „Deo toka Zapadne Morave”, „Vražiji kamen” kod Trgovišta, pet pojedinačnih stabala u Čačku, „Drvored platana u Sremskoj Mitrovici”, „Lesni profil kod Slankamena”, „Grupa stabala hrasta lužnjaka i cera” u Kruševcu, „Stablo hrasta sladuna kod izvorišta Kiseljaja” i „Stablo hrasta lužnjaka” u Velikom Šiljegovcu – kažu u Zavodu i napominju da su rađena istraživanja područja koja će se tek predlagati za zaštitu, kao što su planine Cer, Mučanj, Medvednik i Gornjačka klisura.

Posla za zaštitare ima i u već zaštićenim područjima, u cilju proširenja granica zaštite za specijalne rezervate prirode „Uvac”, „Ovčarsko-kablarska klisura” i „Dolina reke Pčinje”, kao i Predeo naročite prirodne lepote „Rajac”.

Značajan segment u radu Zavoda jeste i ostvarivanje standarda za sticanje uslova za međunarodne mreže zaštićenih područja i upis na listu svetskih prirodnih dobara, kao što su Evropski geo-parkovi i Rezervati biosfere.

Primer dobre prakse je rezervat prirode „Golija Studenica”, koji ispunjava visoke kriterijume za Mrežu svetskih rezervata biosfere u okviru Uneskovog programa „Čovek i biosfera” i razvoj saradnje sa Republičkim zavodom za zaštitu kulturno-istorijskog i prirodnog nasleđa Republike Srpske u cilju uspostavljanja prekograničnog rezervata biosfere „Tara – Drina”.

Zavod određenom prirodnom dobru može i oduzeti status zaštićenog, ukoliko više ne ispunjava kriterijume, kao što su: izvornost, reprezentativnost, retkost, raznovrsnost/ raznolikost i estetska vrednost.

– U najvećem broju slučajeva status gube zaštićena stabla, budući da ona imaju svoj životni vek i podložna su promenama usled prirodnih i drugih nepogoda i uticaja. Tako su u 2017. status zaštite izgubili Prirodni spomenik: „Stara park-šuma i zaštitna zona oko park-šume u Horgošu”, kao i spomenici prirode „Stablo lipe – Mira” i „Stablo hrasta lužnjaka” u selu Kolare.

Nacionalni park „Fruška gora”, proglašen 1960. godine, prvi je nacionalni park u Srbiji.

Posle više od tri decenije ima nagoveštaja da će Srbija u 2018. dobiti još jedan nacionalni park. Planine Kučaj i Beljanica, uz Frušku goru, Đerdap, Taru, Kopaonik i Šar-planinu, biće šesto prirodno područje pod najvišim stepenom zaštite. Ovi predeli netaknute prirode predloženi su za „elitno” društvo, jer su najveći rezervoar pitke vode u Srbiji, imaju velike površine pod šumama u okviru kojih je nekoliko prašumskih rezervata, tri stroga prirodna rezervata, oko 150 speleoloških objekata, 12 spomenika prirode... Zavod je, kako smo saznali, uradio studiju i sigurno je da će ovo dobro biti zaštićeno, samo ostaje da se vidi da li kao park prirode ili nacionalni park.