Od mauzerki do kalašnjikova

Na Krfu je srpska vojska prenaoružana francuskim puškama „lebel”, kalibra osam milimetara. Međutim, po oslobođenju vojska je ipak želela puške sistema „mauzer”.

Kraljevina SHS je, razvijajući odbrambenu industriju, pojačala kapacitete fabrike u Kragujevcu, gde je izgrađen pogon identičan fabrici u belgijskom Liježu. Nova službena puška postao je karabin „M-24”, kalibra 7,9 milimetara, koji se u upotrebi zadržao sve do sloma Kraljevine Jugoslavije 1941. godine.

Posle Drugog svetskog rata, Jugoslavija pokreće proizvodnju, slobodno se može reći, čuvene puške „M-48”, koja spada u red najboljih pušaka sistema „mauzer”. Za potrebe JNA proizvodile su se sve do šezdesetih godina 20. veka, a zabeleženi su i značajni izvozni rezultati.

To je bila puška „za svakog vojnika”, ali JNA je, kao i Vojska Srbije danas, nabavljala kvalitetno oružje za elitne jedinice. Tako je posle sukoba Jugoslavije i SSSR-a 1948. godine, uspostavljena vojna saradnja sa SAD koje su, kako bi se današnjim rečnikom reklo, donirale automatske puške „Stg-44”. Reč je o zaplenjenom nemačkom oružju iz Drugog svetskog rata. „Šturmgever”, što je naziv iz skraćenog naziva ove puške, dobile su padobranske jedinice.

U vreme vijetnamskog rata svim vojnim krugovima je definitivno postao jasan značaj automatskih pušaka, bilo je to vreme duela američke puške M-16 i sovjetskog „kalašnjikova AK-47”. U vrhu JNA je pružan otpor masovnom uvođenju automatskog oružja, pa je na osnovu sovjetskog sistema „simonov” razvijena poluautomatska puška „M-59/66” („papovka”), koju i danas koristi Garda Vojske Srbije.

Jugoslavija nedugo zatim ipak kreće u razvoj svoje automatske puške, i to na osnovu sistema „kalašnjikov”. Tako je nastala puška M-70, čija je upotreba obeležila ratove na prostorima bivše Jugoslavije i koja je i danas, uprkos uvođenju manjeg broja stranih pušaka, i dalje osnovna puška Vojske Srbije.

I u poslednjim godinama SFRJ nabavljane su puške iz inostranstva. Tako su sredinom osamdesetih godina 20. veka nabavljene puške „G-3” NATO kalibra 5,56 milimetara nemačkog proizvođača „Hekler und koh”, ali proizvedene u Velikoj Britaniji. Jugoslavija je tada nabavila i automate MP-5 istog proizvođača.

Na samom kraju postojanja zajedničke države, sredinom 1991. godine, vojska je sticajem okolnosti „dobila” još jedan tip pušaka u naoružanju – južnoafričke „R-4”, u kalibru 5,56 milimetara. Reč je o oružju iz tovara naoružanja koji je avionom „boing 707” pokušao da prokrijumčari hrvatski biznismen Anton Kikaš, ali je JNA ovaj avion primorala da se spusti na aerodrom u Zagrebu, koji je tada još uvek kontrolisala, i zaplenila puške.

Kragujevačka „Zastava oružje” razvila je, opet na osnovu sistema „kalašnjikov”, pušku „M-21”, kalibra 5,56 milimetara, koja se u manjim količinama nalazi u upotrebi u Vojsci Srbije, ali je izvesna količina ovih pušaka plasirana na svetskom tržištu naoružanja.