Srpske pobede nemačkim puškama

Osnovno pešadijsko naoružanje srpske vojske bila je puška sistema „mauzer” M-1899. Ovo oružje je po svojim karakteristikama spadalo u sam vrh brzometnih pušaka. Prva količina od 90.000 komada kupljena je 1899. u nemačkoj fabrici DVM (Deutsche Waffen und Munitionsfabriken) i do kraja 1900. sve puške su stigle u Srbiju, napominje Stanković, ukazujući da je istovremeno u Belgiji, u firmi FN kupljeno 45 miliona metaka. Počela je izgradnja barutane u Obilićevu, koja će proizvoditi bezdimni barut. U Vojnotehničkom zavodu instalirane su nove mašine za proizvodnju moderne municije kalibra sedam milimetara.

Kako je ovaj broj brzometnih pušaka i municije bio nedovoljan i za kompletno naoružanje prvog poziva, čim su se skupila finansijska sredstva nastavljeno je sa nabavkama. Tako je municija, i pored proizvodnje u Kragujevcu, u dva maha – 1903. i 1907. godine – nabavljana u austrougarskim fabrikama, a 1907. je u OEVG-u iz Štajera kupljeno 34.000 pušaka M-1899.

– Puške su u odnosu na DVM varijantu bile usavršene. Istovremeno je kupljeno i 10.800 karabina M-1908, namenjenih konjanicima. Uzeto je i 50.000 cevi kalibra sedam milimetara za prepravku starih, jednometnih pušaka „mauzer-koka” u brzometnu pušku. Prepravka 43.000 ovih pušaka izvršena je u VTZ Kragujevac, po konstrukciji pukovnika Gojka Đurića. Ovo oružje sa oznakom M-1880 bilo je namenjeno trupama drugog poziva. Konačno, 1910. godine kod „Mauzera” je kupljeno još 32.000 pušaka M-1910, koje su imale najnoviji M-98 sistem zatvarača. Tako je sva operativna vojska, odnosno prvi i drugi poziv, naoružana modernim brzometnim puškama. Stare, jednometne puške sistema „mauzer-koka” M-1880, kalibra 10,15, i „berdan” M-1871, kalibra 10,66 milimetara, ostale su u naoružanju trećeg poziva – kaže Stanković.

Podseća da su mitraljezi u naoružanje Srpske vojske uvedeni 1909. godine. Posle više testova i proba, izabran je sistem „maksim” M-1909, kao najkvalitetniji i sa najvećom vatrenom moći. Kupljeno je 250 komada u nemačkoj firmi DVM. Svaki pešadijski puk dobio je odeljenje od po četiri mitraljeza. Interesantno je da je Srbija kupovala pešadijsko naoružanje od Nemaca i Austrougara, koji će joj biti protivnici u budućem ratu.

U belgijskom FN-u istovremeno je ponovo kupljena municija, kako se ne bi kvario borbeni komplet pušaka dok VTZ ne proizvede dovoljnu količinu. Sem toga, VTZ je proizvodio 800–1.000 ručnih bombi dnevno. Naime, Kraljevina Srbija je jedna od prvih zemalja koje je to staro oružje uvela u modernom obliku u naoružanje.

– Konstruisana još 1898. godine, od strane tehničkog pukovnika Miodraga Vasića, za upotrebu u četničkim jedinicama koje su oblastima Kosmeta i Makedonije branile srpski živalj, pokazala se vrlo efikasnom i korisnom, pa je u modifikovanom obliku uvedena u naoružanje Srpske vojske 1912. godine. Posle pobedonosnih balkanskih ratova i osvajanja bogatog ratnog plena, u inventaru su se našle i turske puške „mauzer” M-1890, M-1893 i M-1903, kalibra 7,65 milimetara, kao i bugarske „manliherke” M-1888/90 i M-1895, kalibra osam milimetara. Ovim oružjem naoružane su uglavnom novoformirane jedinice u oslobođenim krajevima. Nedostatak veće rezerve adekvatne municije ograničavao je upotrebu trofejnog oružja – napominje naš sagovornik.

Prema njegovim rečima, početkom Prvog svetskog rata ozbiljan manjak u brzometnim puškama nadoknađen je krajem avgusta 1914. godine, kada je iz Rusije stigla pošiljka od 120.000 pušaka sistema „mosin-nagan” M-1891 i 90 miliona metaka kalibra 7,62. Ruske puške prvo su podeljene Timočkoj diviziji prvog i drugog poziva, a zatim i mnogim drugim jedinicama, uglavnom drugog poziva.

– Mada inferiornije u odnosu na „Mauzerove” puške, posebno po mišljenju srpskih vojnika, koji su ih često preterano potcenjivali, odigrale su vrlo značajnu ulogu u operacijama posle Cerske bitke. Posle oporavka srpske vojske na Krfu u proleće 1916. godine, a kasnije i u kampovima oko Soluna, počelo je preoružanje francuskim oružjem. Tako je Francuska predala Srbima 106.000 pešadijskih pušaka „bertje” M-1907/15 kalibra osam milimetara „lebel” i 9.000 artiljerijskih karabina istog sistema i kalibra. Za naoružanje pozadinskih jedinica primljeno je 20.000 jednometnih pušaka sistema „gras” M-1874/14, koje su prepravljene sa 11 na osam milimetara. Dobijeno je i oko 300 mitraljeza „sent etjen” M-1907 kalibra osam – ističe Stanković.

Krajem 1916, posle velikih gubitaka u Gorničevskoj i Kajmakčalanskoj bici, srpska vojska je ponovo promenila formaciju. Sada samo sa dve armije, dodavanjem sve većeg broja automatskog oružja, održavana je, pa čak i povećana vatrena moć armija. Tako je početkom 1917. godine u naoružanje uveden puškomitraljez „šoša” CSRG M-1915 kalibra osam, a broj mitraljeza udvostručen je do početka proboja Solunskog fronta.

Ručne bombe upotrebljavane su u ogromnim količinama i uglavnom je korišćen model kašikare F-1 (odbrambena) i OF-1(napadna). Kao i tromblonske bombe „viven-besier”, i bacači bombi sistema „azen” M-1915, kalibra devet santimetara.

– Od Francuza je dobijeno i 5.000 pištolja „rybi” M-15, kalibra 7,65. Francusko pešadijsko oružje – puške i mitraljezi – nije po kvalitetu bilo adekvatna zamena za ono što su srpski vojnici navikli da koriste u bitkama. Ali planinski karakter Solunskog fronta, gde blato u rovovima nije predstavljalo preveliki problem, kao i odlučnost ljudi koji su ga koristili, prevazilazili su eventualne tehničke probleme – konstatuje Stanković.