Dete svetiteljka iz Pasjana

Odrasli ljudi temenom dodiruju tavanicu crkve. Deca šapuću, malo se guraju u tom suženom prostoru, koji izgleda kao da je pravljen po njihovoj meri. Kome deca dosade on prelazi u prostraniji i visočiji deo gde ga na zidovima hrama dočekuju naivni likovi na freskama, slični ovoj bezazlenoj deci. Na prestonoj ikoni je svetiteljka dete. Služba je u seoskoj crkvi u Pasjanu kod Gnjilana, sveće, mala kuća na osami, na kraju sela u polju među usevima – hram po meri dece.

Proslavlja se mučenica Bosiljka, devojčurak iz Pasjana koja se, u drugoj polovini devetnaestog veka, po cenu smrti nije odrekla pravoslavne vere. Ova crkvica je sva u znaku njenog stradanja i njenog prezimena Rajčić. Oteli su devojčicu, mučili je, ucenjivali njene roditelja, a ona nije izdala ovu svetinju i svoje prezime Rajčić. Zbog svega toga Sveti sinod Srpske pravoslavne crkve upisao je devojčicu u diptihe svetih, a u crkvenom kalendaru 26. oktobar proslavlja se kao njen praznik i od ove godine dan sabora za narod ovog dela Kosovskog Pomoravlja.

Istoričar Aleksandar Gudžić ističe da je, naročito u pismima srpskih konzula, zabeleženo dosta ovakvih primera i da se sećanje na mnoge od tih zločina izgubilo jer nisu zabeleženi. Devojka iz poznate porodice, njeno odbijanje da primi islam i uda se za Albanca i svirepost mučitelja koji su raskomadali njeno telo i veliki broj svedoka sačuvali su Bosiljku od zaborava. Narod je, već na samom kraju devetnaestog veka, dao da se naslika njena ikona i počeo da je proslavlja kao mučenicu.

„Sećanje na nju počelo je da se gubi u doba kolektive”, kaže mladi sveštenik iz Pasjana Jovan Cvetković. Kolektiva je u ovom selu narodno i posprdno ime za ceo period komunističke vlasti. Ipak, po padu ideologije sveštenici ovog kraja primećuju kako je kult mučenice Bosiljke sačuvan i kako na različitim mestima govore o njenom stradanju i izlečenjima koja su se događala u crkvi i mestu njenog stradanja. Profesor Slobodan Kostić i sveštenik Zoran Kovačević prikupljaju podatke o ovom događaju i prvi široj javnosti otkrivaju veliki podvig i poštovanje koje prema njemu gaji lokalno stanovništvo.

„Mi smo živeli sa tim stradanjem i znali da je bilo ljudi koji nisu popustili pred silom, i da je to bilo dete”, kaže za Politiku Obrad Šošić iz Pasjana. Ovo ogromno selo i njegovi stanovnici izdržali su brojne napade, ubistva, otmice i potpunu izolaciju i zato su svetitelji iz doba ropstva pod Turcima tako važni za sadašnji trenutak i položaj srpskog naroda na Kosovu i Metohiji.

„Mi znamo da se iza proste seljačke nošnje i imena krije carsko dostojanstvo”, kaže iguman manastira Draganac arhimandrit Ilarion i dodaje da su mučenici Bosiljka, Grigorije Pećki i Vasilije Pekar iz Peći ljudi iz naroda koji su postradali i danas se prepoznaju kao uzor.

„Božja sila se pokazuje u malim i slabim, u onima koji su prezreni i zaboravljeni od ovoga sveta, ali njih Bog ne zaboravlja”, rekao je pred mnogobrojnim vernicima i gostima episkop raško-prizrenski Teodosije koji je zajedno sa episkopom buenosajreskim i južnoameričkim Kirilom Bojovićem služio prazničnu liturgiju. On je istakao da je Sveta Bosiljka zaštitnica na prvom mestu dece i pozvao na zajedništvo i istrajavanje na putu opstanaka: „da se ne povodimo za ljudima koji misle samo na zemaljsko, koji misle kako će samo oni danas da žive”.

Zaštita ovog velikog sela sa puno dece je veliki i složen problem, ljudi se sele najčešće u Luksemburg i Švajcarsku, a potrebna je i hitna zaštita fresaka i ikona u crkvi u Pasjanu. Plan zaštite je pripremio prof. mr Saša Filipović sa Fakulteta savremenih umetnosti u Beogradu. Dvodnevnim svečanostima od lokalnih vlasti i zvaničnika prisustvovao je Dragan Petković gradonačelnik Opštine Parteš–Pasjane, a celu manifestaciju organizovali su i pomogli Eparhija raško-prizrenska, Crkvena opština Pasjane, Opština Parteš – Pasjane i Dom kulture „Gračanica”.