SPC traži sazivanje svepravoslavnog sabora o autokefaliji

Vaseljenski patrijarh Vartolomej još jednom je u direktnom razgovoru upoznat sa stavom Srpske pravoslavne crkve u vezi sa situacijom u Ukrajini, a ponovljena mu je i inicijativa najvišeg crkvenog tela srpske crkve Svetog arhijerejskog Sabora da o ovom pitanju treba sazvati novi svepravoslavni sabor.

Sa vaseljenskim patrijarhom sastao se krajem prošle nedelje mitropolit crnogorsko-primorski Amfilohije, koji je u patrijaršijsku rezidenciju na Fanaru došao na putu za Moldaviju. Sastanak sa patrijarhom Vartolomejem trajao je dva sata i tom prilikom velikodostojnici su, kako je saopšteno iz Mitropolije crnogorsko-primorske, razgovarali o svepravoslavnim temama, naročito o crkvi u Crnoj Gori, Makedoniji, sa posebnim osvrtom na novonastalu situaciji u Ukrajini. Ponavljajući stav Sabora SPC o neophodnosti sazivanja novog svepravoslavnog sabora, uz učešće svih pomesnih pravoslavnih crkava, mitropolit Amfilohije istakao je da bi sabor rešio i ovo, ali i druga nerešena pitanja u pravoslavlju i da bi bio svojevrstan nastavak Kritskog sabora, održanog pre dve i po godine.

Na vanrednom zasedanju, održanom početkom novembra, Sabor SPC predložio je Carigradskoj patrijaršiji i svim ostalim pomesnim autokefalnim pravoslavnim crkvama da se pitanje autokefalije i pitanje pravoslavne dijaspore što skorije razmotre na svepravoslavnom saboru, „kako bi se potvrdili i osnažili sabornost i jedinstvo pravoslavne crkve i ubuduće izbegla iskušenja kao što je ovo kroz koje sada prolazi sveto pravoslavlje”. U saopštenju se pod iskušenjem, misli na situaciju nastalu posle odluke Sinoda Vaseljenske patrijaršije da otpočne proces davanja autokefalije nekanonskim crkvenim strukturama u Ukrajini, što je dovelo do prekida kanonskog opštenja Moskovske i Carigradske patrijaršije.

Predlog Sabora SPC da bude sazvan svepravoslavni sabor poslat je svim pravoslavnim pomesnim crkvama. Inače, i na majskom zasedanju Sabora srpske crkve carigradski patrijarh pozvan je da u vezi sa situacijom u Ukrajini ide putem dijaloga i svepravoslavnog konsenzusa, a taj stav ponovio mu je i patrijarh srpski Irinej, kada se u septembru sastao sa njim u Solunu.

Posebno je pitanje da li je u ovom trenutku, kada su prekinuti svi odnosi između Moskve i Carigrada, moguće sazvati svepravoslavni sabor. Naime, ovaj sabor po pravilu saziva i njime predsedava vaseljenski patrijarh, kao prvi među jednakima. Međutim, stav je Moskovske patrijaršije da je poslednjim odlukama u vezi sa Ukrajinom, koje se ocenjuju kao rušenje vekovnog kanonskog poretka, vaseljenski patrijarh to pravo primata izgubio. U nedavnom intervjuu „Politici”, mitropolit volokolamski Ilarion (Alfejev), šef Odeljenja za spoljne crkvene veze Moskovske patrijaršije, naveo je da svepravoslavnim saborom ne može predsedavati carigradski patrijarh, jer su najvažniji problemi u pravoslavnom svetu vezani upravo za njegove antikanonske aktivnosti. Bojazan u vezi sa mogućnošću rešavanja spornih pitanja svepravoslavno izrazio je i poglavar Albanske pravoslavne crkve arhiepiskop Anastasije u pismu upućenom početkom oktobra ruskom patrijarhu Kirilu. „Koliko god se činilo nemogućim, verujemo da svi moramo učiniti sve što je u našoj moći da se vratimo planiranju novog velikog sabora. Svesni smo da će neki taj predlog smatrati nerealnim i neostvarivim. Ipak, uveren sam da niko ne može biti realista verujući u čuda i da ’stvari koje su nemoguće čoveku, moguće su Bogu’.”

Vredi podsetiti i da je poslednji veliki sabor pravoslavnih crkava održan pre dve i po godine na Kritu, ali iako je trebalo da bude svepravoslavni, na njemu nisu učestvovale četiri pravoslavne pomesne crkve: Ruska, Antiohijska, Bugarska i Gruzijska. Gotovo do samog početka zasedanja u junu 2016. bilo je neizvesno da li će učestvovati i srpska crkva. Delegacija SPC, međutim, ipak je došla na Krit, iako mnogi od njenih prethodno poslatih predloga nisu bili usvojeni. Među njima je bio i onaj da Kritski sabor raspravlja o autokefaliji i načinu njenog sticanja, uz obrazloženje da je ova tema detaljno razrađena na pripremnim saborima. Uprkos tome, na Kritu se nije govorilo o autokefaliji, već samo o autonomiji i načinu njenog sticanja.