Pašićev doprinos stvaranju Jugoslavije

U toku trajanja mirovne konferencije u Parizu naša delegacija je bila pozvana i kada se zaključivao treći mirovni ugovor sa Bugarskom u francuskom gradu Neju 27. oktobra 1919. godine. Na čelu naše delegacije nalazio se naš poznati političar Nikola Pašić, lider Srpske radikalne stranke i kasniji predsednik Vlade Kraljevine SHS, koga su odlikovale vrline vrsnog državnika i diplomate, prisebnost i mirnoća prilikom pregovaranja, uzdržljivost bez odavanja emocija, kao i praktičan i objektivan stav prilikom donošenja odluka. Prilikom pregovora, Pašić je posebno insistirao da se pomere granice na istoku prema Bugarskoj. Energično je nastupio, pun samopouzdanja i sa velikim autoritetom, istakavši u svom referatu sledeće: „Srbija je u svojoj istoriji više puta ratovala sa Bugarskom, i ta država je bila uvek neprijateljski raspoložena prema Srbiji, nanevši nam dosta zla, štete i žrtava. U ovom zadnjem velikom ratu htela je sa Austro-ugarskom da podeli Srbiju, i da dodeljeni okupirani deo prisjedini Bugarskoj. Vršili su nad našim srpskim narodom prisilnu bugarizaciju. Mučili su i ubijali naše sveštenike, učitelje, našu naprednu inteligenciju, omladinu, maltretirali seljake, silovali naše žene, vršili prisilnu mobilizaciju, sakatili i batinali ljude do smrti koji nisu hteli da promene sebi i svojoj deci ime i prezime iz srpskog u bugarsko, koji nisu hteli da promene identitet i da tako postanu Bugari. Kada naš narod za vreme njihove okupacije nije mogao više da trpi bugarski zulum, digao se na ustanak protiv tog terora. Bugarska vojska i njihove komite su tada, te krvave 1917. godine, gušeći ustanak samo u Topličkom kraju pobili oko 20.000 ljudi. Većina njih su bili nedužni seljaci, starci, žene i deca. U svirepostima im nije bilo premca. Upravo zbog toga, Bugarska je zaslužila da bude smrtno kažnjena. Ali mi, ponavljam, bez obzira na sve svireposti koje je Bugarska za vreme rata počinila na našoj srpskoj teritoriji nad našim srpskim narodom, rukovodeći se obzirima a ne osvetom, tražimo samo ispravku granice.”

Vrhovni savet na mirovnoj konferenciji je odobrio Pašićev zahtev, i utvrđena je nova granica sa proširenjem za Kraljevinu SHS za 2.566 kvadratnih kilometara u oblasti Strumice, Bosilegrada i Caribroda (danas Dimitrovgrad). Određeno je da Bugarska plaća i ratnu odštetu Srbiji u novcu i materijalnim vrednostima. Time smo stavili tačku na razgraničenje sa Bugarskom i zaokružili granice naše nove države – Kraljevine Jugoslavije.

Miomir Garašanin,
Beograd