Hrvatsko predsedavanje EU okićeno „Teslinim perjem”

Uoči preuzimanja šestomesečnog predsedavanja Evropskoj uniji, vlada u Zagrebu lansirala je trominutni spot s ambicijom da se tom „video ličnom kartom” legitimiše pred članicama EU. Domaća javnost je ovu kratku igranu formu gotovo jednodušno proglasila „falsifikovanom ispravom”, uz ocenu da su ružičastom bojom prefarbane sve turobne nijanse hrvatske stvarnosti. Osim sadašnjosti, falsifikovana je i istorija: kao hrvatski povijesni velikan, i to jedini, u spotu se pojavljuje – Srbin Nikola Tesla.

Uklapanje imena i lika slavnog naučnika u vizuelni identitet Hrvatske na tragu je onog što je zvanični Zagreb najavio u avgustu prošle godine. Tada je obznanjeno da će se Hrvatska na Svetskoj izložbi EKSPO 2020. u Dubaiju predstaviti kao zemlja inovacija i velikih umova koji su svetski prepoznatljivi, a među njima je i Nikola Tesla.

– Kao i oba njegova roditelja, Nikola Tesla je po nacionalnosti neporecivo bio Srbin. Rođen je 10. jula 1856. u mestu Smiljan u Lici, koja tada bila deo Vojne Krajine pod vlašću Beča, tako da nije mogao biti državljanin Hrvatske – kaže istoričar i akademik Ljubodrag Dimić. Svako drugo tumačenje, ističe, čisti je pokušaj krađe identiteta, što je krivično delo, baš kao i otmica.

– A kada je na delu bezočno prisvajanje neke ličnosti u državnom, nacionalnom ili verskom smislu, počinioci u najmanju ruku moraju da budu javno raskrinkani. Lažno predstavljanje ili, kako narod kaže, kićenje tuđim perjem, nije samo neukusno već je i za svaku osudu – kategoričan je Dimić.

O srpskom poreklu familije Tesla postoji i neizbrisiv, krvavi trag. Prema podacima do kojih je došao prof. dr Gideon Grajf, glavni istraživač Instituta za proučavanje Holokausta „Šem Olam” u Izraelu, ustaše su tokom Drugog svetskog rata pobile između 70 i 90 članova familije Tesla. Na sajtu „jusp-jasenovac.hr”, koji sadrži spisak žrtava najvećeg koncentracionog logora u NDH, navedeno je 11 muškaraca i žena s tim prezimenom.

Aktuelni čin pohrvaćenja Tesle traje još od 2006, kada je u svetu obeležen vek i po od rođenja velikog pronalazača. U Smiljanu je te godine otvoren memorijalni centar, kroz multimedijalnu postavku predstavljen je Teslin život, uz replike nekoliko njegovih izuma. Rodna kuća koja je zapaljena tokom rata devedesetih obnovljena je i pretvorena u muzej, a u centru kompleksa postavljena je i 2,2 metra visoka bronzana bista Nikole Tesle. Te 2006. pokrenuta je međunarodna kampanja „brendiranja” Tesle kao hrvatskog izumitelja svetskog glasa, u koju su se zdušno uključili i vodeći političari. U govoru povodom ulaska Hrvatske u Evropsku uniju, početkom jula 2013, tadašnji premijer Zoran Milanović je, nabrajajući najznamenitije ličnosti hrvatske kulture i nauke, Nikolu Teslu stavio na prvo mesto. Tokom proslave pristupanja EU, na zagrebačkom Trgu bana Jelačića u pogon je pušten Teslin transformator, kao „primer izuzetnog hrvatskog stvaralaštva”. Aktuelni promo-spot nastavak je podizanja napona „propagande na istosmernu struju”, čije će finale biti u Dubaiju.

Akademik Ljubomir Dimić ističe da slučaj „Tesla” pokazuje da su, osim nacionalnog blaga i nacionalnog identiteta, na meti „otmičara” i ličnosti koje taj identitet oličavaju.

– Na brojnim lokalitetima u svetu od tamošnjih vodiča čućete kako su „njihovi preci” izgradili ovo ili ono, organizovali državu, razvili kulturu i civilizaciju. A često je daleko od istine da je to što je sačuvano iz prošlosti delo „njihovih predaka” koji su na to tlo stigli mnogo kasnije, najčešće kao osvajači. Da nam se tako nešto u budućnosti ne bi dogodilo, moramo da se snažno suprotstavimo argumentima, i kao država i kao stručna javnost. Da jednog dana deo neke falsifikovane istorije ne bude da je Miloš Obilić albanski junak ili da je Novak Đoković, najbolji teniser svoje epohe, pripadnik nekog drugog naroda – upozorava naš sagovornik.

Odiseja gospićkog spomenika

Spomenik Nikoli Tesli, identičan onom ispred zgrade Tehničkih fakulteta u Beogradu (treći takav je na Nijagarinim vodopadima), postojao je i u Gospiću. Nikolina porodica preselila se u ovaj gradić 1862, kada je njegov otac, pravoslavni sveštenik Milutin Tesla, rukopoložen za protu u Gospiću. Budući naučnik i pronalazač tu je završio tri razreda osnovne i tri razreda Niže realne gimnazije.

Spomenik je otkriven 1981. na centralnom gradskom trgu, a raznet je eksplozivom 16. februara 1992. Počinioci nikada nisu otkriveni, verovatno ih niko i nije tražio s obzirom na ondašnje ratne i međunacionalne prilike u Hrvatskoj. Od 2006, kada je nanovo izlivena, skulptura vajara Frane Kršinića čeka na povratak u Gospić. Razlog odlaganja je uporno odbijanje tvrdokornog lokalnog rukovodstva da bronzanog Teslu vrati na centralni trg, koji je u međuvremenu poneo ime Stjepana Radića.

Pre dve i po godine, na srpskom pravoslavnom groblju u Gospiću obnovljeni su nadgrobni spomenici Georgine i Milutina, majke i oca Nikole Tesle. Sredstva su donirali glumci Rade Šerbedžija i Danko Ljuština. Inače, Šerbedžija je tumačio Teslin lik u istoimenoj TV seriji iz 1977. godine, koja se smatra jednim od najvećih jugoslovenskih televizijskih projekata.