„Crvena kuga” Antonija Đurića

Sredinom avgusta preminuo je posle devet decenija života novinar i književnik Antonije Đurić, poznat najširoj javnosti po sjajnoj knjizi „Solunci govore” koja je najbolje osvetlila herojskog i časnog srpskog vojnika u ratovima 1912–1918. godine. Upoznao sam ga na promociji petog izdanja ove knjige u Rimskoj dvorani Gradske biblioteke u Beogradu. Posle njegovog izlaganja aplauz je trajao preko pet minuta, pa je izdavač zamolio autora da sedne jer ovaj bio u poodmaklim godinama. Ipak, na mene je još jači utisak ostavila promocija trilogije „Crvena kuga” godinu dana kasnije u velikoj sali parohijskog doma Hrama Svetog Save na Vračaru.

Knjiga počinje dvomesečnim obračunom partizana sa užičkim monarhistima tokom trajanja „Užičke republike” krajem 1941. godine. Iza te represije ostalo je više masovnih grobnica koje su ekshumirale Nedićeve vlasti 1942. godine. Kako je „Užička republika” morala ostati najveći partizanski podvig početkom građanskog rata u Srbiji, o ovim zločinima se ćutalo sve do razotkrivanja u „Crvenoj kugi”. Potonjim ratnim zločinima obe strane u građanskom ratu u Srbiji Antonije se manje bavio do događanja  septembra 1944. godine kada 400.000 pripadnika Crvene armije i 40.000 partizana nadiru ka Beogradu, ostavljajući za sobom Oznu da čisti teritoriju od „narodnih neprijatelja” što je ova činila po obrascu svog uzora, Sovjetskog NKVD-a. O tom masovnom „divljem čišćenju” (bez sudskog postupka) pomno se ćutalo punih 40 godina uključujući i skrivanje 205 masovnih grobnica koje su do danas ostale neobeležene. Pošto je tu veliku komunističku sramotu razotkrila ova knjiga jasno je da je štampanje „Crvene kuge” u Srbiji bila velika hrabrost kako za autora tako i za izdavača, kao i da se mogla štampati u tiražu od svega 1.000 primeraka, ali je izašlo više izdanja tog dela.

Nekoliko godina pred smrt Antonije je imao velikih problema sa vidom što je teško prihvatao. Na sreću, pisanje nije prekinuo usled nesebične pomoći supruge Dušanke, što se naročito ogleda u njegovoj saradnji sa nekoliko srpskih novina u dijaspori.

Arhitekta Slobodan Đurić,
Beograd