Svetski dan predela

Tršić i Tronoša deo su naše kulturne baštine koja se, kao jedinstveni spoj prirodnih i stvorenih vrednosti, nalazi na listi zaštićenih predela u skladu sa Konvencijom o predelu Saveta Evrope. S obzirom na to, ovaj predeo prepoznat je kao jedan od osnovnih elemenata prirodnog i kulturnog nasleđa koji doprinosi dobrobiti čovečanstva i jačanju evropskog identiteta.

– Uvažavajući u zaštiti prirode interakciju prirodnog i kulturnog nasleđa i ulogu čoveka u nastajanju predela, od 2019. godine u sistemu zaštićenih područja nalazi se i prvo dobro proglašeno za Kulturni predeo, i to Predeo izuzetnih odlika „Kulturni predeo Tršić-Tronoša”, rekao je mr Aleksandar Dragišić, direktor Zavoda za zaštitu prirode Srbije, povodom obeležavanja četvrtog Međunarodnog dana predela koji je 12. oktobra održan na Đerdapu sa temom „Primena Evropske konvencije o predelu u sektorskim politikama”. O dosadašnjem napretku u planiranju i uređenju predela, a posebno njihovoj integraciji u prostorno plansku dokumentaciju i različite sektorske strategije i politike govorili su predstavnici Ministarstva zaštite životne sredine, Nacionalnog parka „Đerdap”, Zavoda za zaštitu prirode i Šumarskog fakulteta Univerziteta u Beogradu.

U sistemu zaštićenih područja Srbije, u kategoriji Predeo izuzetnih odlika (PIO) trenutno je 21 područje koje zauzima prostor od oko 10 odsto ukupne teritorije zaštićenih područja.

– Najpoznatija među zaštićenim područjima su: Vlasina, Pčinja, Ovčarsko-Kablarska klisura, Kamena Gora, Rajac, Ozren-Jadovnik, Lepterija-Soko Grad, Klisura reke Gradac i druga, naveo je direktor Zavoda.

U procesu proglašavanja zaštićenih područja sagledavaju se predeone karakteristike i kulturne vrednosti područja. PIO „Kulturni predeo Tršić-Tronoša”, kao prirodno dobro, od izuzetnog je značaja i odlukom Vlade Srbije svrstan je u prvu kategoriju zaštite.

Osnovne vrednosti nastale tokom vremena u ovom zaštićenom području čine „Spomen kuća Vuka Stefanovića Karadžića” sa zaštićenom okolinom, kao nepokretno kulturno dobro od izuzetnog značaja. Takođe, u zaštićenom području nalazi se i Spomenik kulture od velikog značaja „Manastir Tronoša”.

Vukov sabor, kao najstarija kulturna manifestacija u Srbiji, čini deo nematerijalnog kulturnog nasleđa, kao i verski ritual izlivanja i paljenja ratarskih sveća, jedinstven i veoma star običaj.

Očuvani kompleksi autohtonih (domaćih) sladunovo-cerovih i drugih tipova šuma, kitnjakovih i grabovih, kao i bukovih šuma deo su prirodnih vrednosti ovog područja. Od ukupno 145 zaštićenih samoniklih vrsta biljaka i divljih životinja, 83 su zaštićene, a 62 vrste pripadaju kategoriji strogo zaštićenih. Ovaj izuzetni predeo obuhvata katastarske opštine Korenita i Tršić, a poveren je na upravljanje lozničkom Centru za kulturu „Vuk Karadžić” koji je, pored ostalog, ovlašćen i dužan da organizuje čuvarsku službu, obeleži zaštićeno područje, izdaje saglasnosti i odobrenja, vodi evidencije o prirodnim vrednostima, nepokretnostima i ljudskim aktivnostima, utvrđuje i naplaćuje naknade za korišćenje zaštićenog područja.

Recimo i to da je Konvenciju o predelu Savet Evrope usvojio 20. oktobra 2000. godine, na zasedanju u Firenci. Predeo je identifikovan kao deo kulturne baštine, kulturno i prirodno dobro od direktnog značaja za kvalitet života. Srbija je 2007. godine potpisala, a 2011. i ratifikovala Evropsku konvenciju o predelu (EKP) i na taj način pridružila se velikom broju država (39) članica Saveta Evrope. Od 2017. godine, „Odlukom iz Brna”, uvedeno je obeležavanje Dana predela, a u Srbiji je to, prvi put, učinjeno na Šumarskom fakultetu.