Kratka priča o velikom zločinu

„Banijski trokut” je geografsko područje između reka Une i Save. Vrh ovog trougla čini ušće Une u Savu (kod Jasenovca), kraci su reke Una i Sava, a baza je duž koja povezuje Sunju uz Savu i Kostajnicu uz reku Unu. U donjem delu ovog prostora smeštena je relativno mala banijska opština sa naseljima: Dubica (administrativni centar opštine), Cerovljani, Živaja, Slabinja i Baćin. U Dubici i Cerovljanima živeli su Srbi i Hrvati, u Živaji i Slabinji Srbi, a u Baćinu Hrvati (u vreme vladavine Marije Terezije tu su živeli Srbi koji su prešli u katoličku veru i „postali” Hrvati). Ukupan broj stanovnika u ovoj opštini pred Drugi svetski rat kretao se od 6.000 do 7.000 (oko 60 odsto Srba i 40 odsto Hrvata).

I desila se kvislinška monstrum država – Nezavisna država Hrvatska (1941–1945) na čelu sa poglavnikom Antom Pavelićem. Glavni ideolog ove monstrum države, doglavnik dr Mile Budak, kreirao je rešenje za Srbe u Hrvatskoj („remetilački nakot” po Starčeviću): trećinu Srba u Hrvatskoj prevesti u katoličku veru, trećinu proterati, i poslednju trećinu pobiti. Ustaše u Hrvatskoj, kao i katolički kler, prilježno su pristupile izvršenju zadatka: pokrštavanje i klanje Srba.

Jovo Bijuković iz Dubice (Banija) imao je pre Drugog svetskog rata četiri peći za proizvodnju kreča, zvali su ih „krečane”. Bile su tri kilometra udaljene od Dubice prema Kostajnici, nedaleko od reke Une.

Jedan od najvećih zločinaca kojeg je iznedrila Nezavisna država Hrvatska, Vjekoslav Luburić zvani Maks, osnovao je radni logor na „krečanama”. Radnici su bili zatočenici iz Jasenovca i Gradiške. O obezbeđenju su se starale ustaše iz Sistema koncentracionih logora Jasenovac. Posle određenog vremena, kad bi logoraši završili dodeljeni posao, ustaše su ih sve poubijale i pobacale u zajedničku grobnicu pored reke Une. Potom bi dolazila sledeća smena u logor, onda bi i ona bila likvidirana, pa nova grupa... I tako u nedogled.

U slučaju pojedinačnih ubistava logoraša, tela su bacana u reku Unu. Ukoliko bi leš stigao do matice reke, plovio bi do ušća Une u Savu (Jasenovac), a Savom čak do njenog ušća u Dunav koji je dalje nosio leševe prema Crnom moru. Stanovnici Smedereva vadili su iz Dunava pored Smederevske tvrđave poluraspadnute leševe i sahranjivali ih na groblju (prema kazivanju ministra spoljnih poslova SR Jugoslavije Vladislava Jovanovića).

Pored logoraša-radnika, na „krečanama” su ubijani i Srbi iz okolnih sela – Dubice, Živaje, Ceruljana, Slabinje, čak su stizale i žrtve iz Srema, Bosanske Dubice i drugih udaljenih mesta. „Ima indicija da su u pećima za paljenje kreča spaljivali i ubijene žrtve. Grupa ustaša ’Jasenovačkog zdrug’, stacionirana na krečanama, povremeno je išla u akcije po okolnim srpskim selima radi pokolja i pljačke. Tako su 17. decembra 1944. godine, kod seoske crkve u selu Slabinji, ubili i poklali 96 žena, dece i staraca – Srba. Stravičan zločin izvršili su u selu Ševarlije, nasuprot Slabinji, na desnoj obali reke Une. Iza njih su ostale samo spaljene kuće i zadah spaljenih ljudskih tela. Tada je ubijeno 72 meštanina Ševarlija – 60 ih je spaljeno, među njima i trideset petoro dece, i to su žrtve jasenovačke koje su ustaše na licu mesta likvidirale da ih ne bi dovodile u logor” (Antun Miletić).

U logoru „Krečane”, neposredno posle katoličkog Božića 1942. godine, ubijena je i baba Jovanka Čikarić Ivanišević Gogun (1881), sestra mog dede Steve, njene dve kćerke: Mara (1924) i Milka (191.); snaja Kata (1911); unuke Marija (1935), Jovanka (1940) i Anka (1928) i unuk Đuro (1932). Drugu snaju Anu (1917) ustaše su ubile u Lipiku.

Nekoliko meseci ranije u Judenlageru na Starom sajmištu u Zemunu ubijeni su Jovankin suprug Stevo i dva njihova sina, Dušan i Stevo. U istom logoru ubijen je i moj otac koji je zarobljen na Kozari, za vreme Kozaračke ofanzive.

Nešto slično se nije dešavalo ni u starogrčkim tragedijama: 12 članova porodice Gogun ustaše su likvidirale samo zato što su bili Srbi.

Iz logora „Krečane” je uspeo da pobegne samo jedan logoraš – Nikola Brusić, koji je noću preplivao Unu i priključio se partizanima.

Tridesetog maja 1942. godineu ustaše su sve Srbe iz Dubice i Cerovljana, oko 1.000 osoba, oterale u ustaške logore Jasenovac i Staru Gradišku (deo Srba iz Dubice mesec-dva ranije pobegao je preko Une na Kozaru, tada partizansku teritoriju). Na zahtev Nemaca („trijažnim” odeljenjem rukovodio je kapetan Kurt Valdhajm, budući generalni sekretar Ujedinjenih nacija i predsednik Austrije, koga su odlikovali Pavelić, Hitler i Josip Broz Tito). Ustaše su izdvojile mlađe i snažnije muškarce i žene koje su deportovali u Nemačku na prisilni rad, a ostale – žene, decu, starije i bolesne, trudnice, pobili su na veoma svirep način.

U poslednje vreme vodi se velika polemika oko broja žrtava u jasenovačkom logoru, pa kao prilog toj polemici navodim nadahnuti govor Vjekoslava Luburića Maksa na godišnjicu logora avgusta 1942. godine: „I tako smo vam mi u ovoj godini, ovdje u Jasenovcu, poklali i više ljudi nego Osmanlijsko carstvo za cijelo vrijeme Turaka u Evropi”.

Dva meseca posle proterivanja Srba iz Dubice i Cerovljana u logore Jasenovac i Gradišku sledila je Kozaračka ofanziva (40.000 nemačko-ustaških vojnika protiv 3.000 partizanskih boraca). Na kraju su Kozaru osvojili ustaše i Nemci. Tom prilikom je zarobljeno 30.000 do 40.000 izbeglica svih uzrasta i oba pola. Ustaše su ih deportovale u logore Jasenovac i Gradišku gde su likvidirani na najmonstruozniji način.

Nijedna nacija ne može da odgovara za zločine pojedinaca i grupa koji joj pripadaju ma koliko ti zločini bili monstruozni. Ali, ni Isus Hrist nije bio kriv, pa je ipak nosio svoj krst na vrh Golgote. Nemci i Hrvati nosiće svoje krstove, prvi Hitlera i Aušvic, a drugi Pavelića i Jasenovac, dok je sveta i veka. Jedino ih, na neki način abolira latinska sentencija: Quod licet lovi, non licet bovi  – Što priliči Bogu (Jupiteru), ne priliči volu.

Teško je danas odrediti broj žrtava u Jasenovcu i drugim ustaškim logorima, ali na sledećem primeru mogu se uočiti razmere toga ubijanja Srba. U Dubici je 1945. godine u prvi razred četvorogodišnje osnovne škole upisano 60 učenika. U mom odeljenju (I/a) bilo je 30 učenika, a od toga samo troje Srba (Milan Alinčić – otac ubijen u Judenlageru, Jovo Majstorović – otac i stric ubijeni na Dubičkom mostu, na reci Uni i Slobodan Čikarić – otac ubijen u Judenlageru).

Ustaški ideolozi preko ubijanja srpske dece pokušali su da „očiste” hrvatsku naciju od Srba. Ali po povratku iz Nemačke ljudi proteranih na prisilni rad, kao i Srba koji su učestvovali u NOB-u, došlo je do reprodukcije srpskog naroda u dubičkoj opštini. Nacionalna struktura po popisu stanovništva 1991. godine bila je sledeća: 50,03 odsto Srba, 40,87 Hrvata, 3,66 Jugoslovena i 5,47 ostalih.

Deceniju kasnije, 2001. godine (posle Tuđmanove „Oluje”), nacionalna struktura u dubičkoj opštini (Banija) promenila se: Srba je bilo šest odsto, Hrvata 91, Jugoslovena nije bilo i ostali su činili tri odsto.

Sve navedeno govori u prilog tvrdnji da je nad Srbima dubičke opštine sproveden genocid u drugoj polovini 20. veka.

Prof. dr Slobodan Čikarić,
univerzitetski profesor u penziji