Medijski udar na SPC pred izbor patrijarha

Nijedni izbori za poglavara Srpske pravoslavne crkve u novije doba nisu prošli bez buke javnosti, analiziranja „struja u crkvi”, licitiranja s imenima mogućih kandidata, ali specifičnost ovog izbornog sabora, koji se održava sutra, biće verovatno u tome što se u danima pred zasedanje u medijima više raspravljalo o mestu održavanja Sabora i tome gde će noćiti vladike, nego o mogućim kandidatima, kako je to do sada bio slučaj.

Pitanje koje se postavljalo u tim napisima nije bilo uobičajeno, ko bi mogao biti novi patrijarh, već da li će izbori biti regularni. Zabrinuta javnost i nezvanični izvori sumnjaju da će arhijereji na izbornom saboru biti prisluškivani. To tvrdi deo medija koji u odluci Svetog arhijerejskog Sinoda da izborni sabor na kojem će se birati 46. poglavar srpske crkve bude održan u kripti Hrama Svetog Save, umesto u zgradi Patrijaršije, gde su oni do sada organizovani, vidi spregu crkve i države.

Bez objašnjenja da li je Patrijaršija zaštićena od mogućeg prisluškivanja, izvučen je zaključak da je Sinod napravio presedan ne zbog epidemiološke situacije, već da bi omogućio vlastima nadzor nad odvijanjem Sabora. S druge strane, atmosferu podgrevaju mediji koji prenose svoja saznanja da pojedine vladike planiraju da „prave haos” na Saboru, osporavaju glasanje, organizuju proteste ispred vračarskog hrama... Oni smatraju da se u rad najviših crkvenih tela, Sinoda i Sabora, ovog puta izbornog, mešaju „strane službe” koje namerno podrivaju njihove odluke. Ko je želeo da prenese javnosti utisak da arhijereji srpske crkve na izborni sabor dolaze duboko podeljeni, nepoverljivi jedni prema drugima, uspeo je u tome.

Po svim ovim pitanjima nije se oglašavao ni Sinod niti arhijereji SPC. Do javnosti je samo došlo pismo navodno upućeno „crkvenoj vladi” u kojem se traži da se izborni sabor održi u Patrijaršiji, a ne na „mestu koje je, inače, pokriveno kamerama i gde nema odgovarajućih uslova za privatnost” i koje potpisuju vladike žički Justin i raško-prizrenskih Teodosije, ali i dvojica episkopa koje javnost vidi kao ozbiljne kandidate za patrijaraški presto, episkopi braničevski Ignatije i budimljansko-nikšićki Joanikije. Članovi Sinoda, kojima se ovo navodno pismo obraća, jesu vladika bački Irinej i mitropolit zagrebačko-ljubljanski Porfirije, kao član zamenik, takođe, prema nezvaničnim saznanjima, ozbiljni kandidati za 46. poglavara SPC. Iako ih je medijska javnost ovime suprotstavila, valjalo bi istaći da su ova četvorica kandidata za patrijarha (a treba njima dodati još i vladiku banjalučkog Jefrema, za kojeg se takođe pisalo da bi mogao ući u trojnu kandidaturu za novog prvojerarha), gotovo podjednako provučena kroz pravo medijsko blato.

Izbor patrijarha srpskog u drugoj polovini 20. veka nije predstavljao temu kojom su se mnogo zaokupljali mediji i šira javnost, ali u novije vreme postoji pojačano interesovanje medija i javnosti za izbor novog poglavara SPC i to samo po sebi nije problem, kaže protojerej-stavrofor dr Velibor Džomić, stručnjak za crkveno pravo.

– Problem zaista predstavlja skandalizovanje tog crkvenog, sveštenog čina objavljivanjem različitih, a uglavnom površnih i zlonamernih informacija koje uvek potiču iz nekih „neimenovanih” izvora. Nikada se izbor patrijarha, sve do 2010. godine i danas, nije odvijao s tolikim interesovanjem medija, ali ni s toliko nesuvislih tekstova, komentara i objava – ističe Džomić.

On ističe da nema nikakvih nepoznanica u postupku za izbor patrijarha jer je sve unapred poznato: i ko bira, i ko može da bude biran, i kako se bira srpski patrijarh.

– Sve je to propisano kanonima i Ustavom SPC. Nijedan episkop srpske crkve se ne kandiduje sam, niti ga kandiduju neke navodne „struje u crkvi”. Na izbornom zasedanju Svetog arhijerejskog sabora se utvrđuje lista s imenima episkopa koji po Ustavu SPC ispunjavaju uslov da budu birani za kandidata za patrijarha. Uslov je jasan: kandidat za patrijarha može biti svaki episkop koji je najmanje pet godina proveo na dužnosti eparhijskog arhijereja. Ne postoji samokandidacija episkopa za izbor patrijarha. Svi eparhijski i aktivni vikarni episkopi imaju pravo glasa i, prema svojoj savesti i rasuđivanju za dobro crkve, tajnim glasanjem vrše izbor trojice kandidata za koje smatraju da će uspešno voditi brod srpske crkve. Božja je volja ko će biti patrijarh od trojice izabranih kandidata jer se konačni izbor vrši apostolskim žrebom – podseća protojerej-stavrofor Velibor Džomić.

Dodaje i da je prirodno da se neki episkopi svojom verom, životom, služenjem, bogoslovljem i drugim darovima izdvajaju i nisu neprirodna očekivanja i promišljanja klira i vernih, pa i javnosti, o tome ko će dobiti blagoslov da sedi na tronu Svetoga Save.

– Izbor patrijarha ima svoju metafiziku i to je veoma značajno. Izbor patrijarha se ne završava na izbornom zasedanju Svetog arhijerejskog sabora nego sutradan na svetoj liturgiji na kojoj on načalstvuje i uvodi se u tron srpskih patrijaraha. Patrijarh tek posle liturgijskog ustoličenja dobija prava i dužnosti koje mu po kanonima i Ustavu SPC pripadaju. Uočljivo je da se izbor patrijarha u jednom delu javnosti namerno sekularizuje, a sve sa ciljem da se posvetovnjačeno prikaže kako se bira prvi čovek, kako neki površno doživljavaju crkvu, „jedne od najznačajnijih srpskih institucija”. Patrijarh kao predstojatelj crkve ima svoju zemaljsku horizontalu kroz čuvanje jedinstva srpske crkve i crkvenog poretka, ali se vrlo često zaboravlja duhovna vertikala srpskog patrijarha. Ona se ogleda u očuvanju, kako bi rekao Sveti Sava, prave vere i sveštenog predanja u našem narodu. Patrijarh je prvi molitvenik i prvi podvižnik jedne pomesne crkve i to se mora naglasiti. To nije izbor predsednika opštine ili skupštine, uz dužno poštovanje i opštine i skupštine – ističe Džomić.