Počeci školstva u Vasojevićima

U srednjem veku, i kasnije, crkve i manastiri bili su sedišta pismenosti i nauke. Među prvim školovanim Vasojevićima bio je sveštenik Arsenije Raketić iz Lijeve Rijeke, koji se školovao u moračkom manastiru Duga, kao i Mojsije Zečević i Nikola Saica u manastiru Đurđevi stupovi kod Berana. Pošto u Vasojevićima, najvećem srpskom plemenu, nije bilo nikakvih škola, kao uostalom ni u malenoj Crnoj Gori, nakon prisajedinjenja Gornjih Vasojevića crnogorskoj knjaževini, do tada, mladići iz imućnijih porodica školovali su se u Rusiji, Srbiji, Turskoj, Austrougarskoj... Bogosloviju na Cetinju, koja je u to vreme bila jedina srednja škola, među prvima su završili Zarija Bakić i Jevrem Bakić iz Zabrđa kod Andrijevice, postavši istaknute vođe vasojevićkog plemena u knjaževini.

Uz pomoć plemenskih prvaka, 1857. godine otvorena je prva škola u Kraljima, a zatim škole u Andrijevici i Kolašinu, koje su u početku bile smeštene po privatnim kućama, dok su školarinu plaćali sami đaci. Prvi učitelji bili su Milan Kastratović, Miloš Guberinić, pop Aksentije Bakić, a kasnije, od 1881. do 1900. godine, Zarija Vuković, pop Bogdan Lalević, Jevrem Bakić i Stevan Bojović. Potom počinje osnivanje državnih škola.

Prva državna škola otvorena je 1899. godine u Trepči, a zatim u Slatini, Trešnjevu, Rijeci Marsenića, Šekularu, Rovcima, Kaludri, Donjoj Ržanici, Zagorju, Vinickoj, Buču i Polici. Počela je izgradnja novih školskih objekata, jer je prosveta postala državna briga, čak i u zagraničnim oblastima, ali je školovanje đaka bilo vrlo mukotrpno. Školovala su se pretežno muška deca, retko ženska. Mnogi budući učitelji, nastavnici, profesori, pravnici, ekonomisti, lekari, inženjeri, oficiri i drugi, upravo su u ovim školama stekli osnovno obrazovanje.

Neizmeran doprinos razvoju školstva u Vasojevićima imala je Beranska gimnazija, koja je počela sa radom 1913. godine, u jednom prizemnom objektu na Talumu. Donacijom jugoslovenskog kralja Aleksandra Prvog Karađorđevića, 1932. godine sagrađena je današnja zgrada gimnazije. Berane, kao centar Vasojevića, danas je grad s visokim školama i fakultetima.

Milutin Osmajlić,

Beograd