Vek od smrti Koste Stojanovića

Srpsko filozofsko društvo nastavlja da krajem svake godine obeležava godišnjice istaknutih filozofa, domaćih i inostranih. Ove godine, usled otežanih okolnosti zbog virusa korona, predavanja su ograničena na petnaest minuta. Osvetljeni su, tako, rad i doprinosi Ruđera Boškovića.

Posebnu pažnju zaslužuje činjenica da je prvi put prikazan rad domaćih istraživača koji imaju zaista pionirski karakter. Među njima su, u prvom redu, Kosta Stojanović (1867–1921) i Svetomir Ristić (1886–1971).

Stojanović je bio matematičar – prvi je, i pre Mihaila Petrovića, razvijao matematičku fenomenologiju – fizičar, istoričar nauke, ekonomista, državnik, profesor Univerziteta u Beogradu. Umro je iznenada, 1921. godine. Mnogi dovode njegovu smrt u vezu s izveštajem koji je pripremio o zloupotrebama kredita podizanih za vreme ratova, kad je nameravao da otkrije i počinioce tih zloupotreba. Odmah je posumnjano da je otrovan i ta verzija njegove smrti sačuvana je i u porodičnom predanju.

Stojanović je posebno značajan kao istraživač dela Ruđera Boškovića. Objavio je spis „Atomistika Ruđera Boškovića” u Nišu 1891. godine i spis „Radovi Ruđera Josifa Boškovića na polju pesničkom, filozofskom i egzaktnim naukama”. Značaj ovih spisa je i u tome što se u njima ne samo tumači delo Boškovića, nego se prvi put daju i prevodi važnijih stranica iz Boškovićevih dela sa latinskog na srpski jezik.

Drugi istraživač i tumač Boškovićevih dela je Svetomir Ristić, profesor Univerziteta u Beogradu, koji je 1912. godine u Beogradu napisao značajan spis „Osnovi dinamičke atomistike”, kojim su otvoreni sporovi o shvatanju atoma kod Boškovića. Pisac ovih redova imao je priliku da sluša Ristićeve ostrašćene polemike na javnom predavanju 1963. godine.

Razmišljajući o izuzetnom značaju Koste Stojanovića, pisac ovih redova je slobodan da predlozi da se u Palmotićevoj ulici u Beogradu, kod same kuće u kojoj je živeo ovaj stvaralac, podigne bista, jer je i u moralnom pogledu bio gorostasna pojava.

Dr Radomir Đorđević,
profesor Univerziteta u Beogradu, u penziji