Vek i po beogradske boemije

Naherene krovove od ćeramide godine su izbrisale s njenog lica, u cevima je odavno zatočen čuveni Bibijin potok, nekadašnje stanovnike, Rome, sada su smenili gosti iz celog sveta, ali čuvena Skadarlija nikada nije promenila svoj duh. Već 150 godina, koliko je prošlo od imenovanja ove gradske ulice, kaldrma ima isti šarm, kafane su i dalje mesto za veselje i za sevdah, a za stolovima sa kariranim stolnjacima i dalje se voli, tuguje i raduje... Kada smo nedavno pitali predstavnike Turističke organizacije Beograda koliko ljudi godišnje obiđe Skadarliju, odgovor koji smo dobili nije nas začudio – „onoliko koliko ih obiđe Beograd jer nema tog gosta koji ne prošeta ovom kaldrmom”.

Za vek i po koliko ponosno nosi svoje ime, od nekadašnje Šićan-male, Skadarska ulica postala je svojevrsni brend Beograda, turistička atrakcija, i jedan od nezaobilaznih simbola grada.

A kako je sve počelo?

– Beleži se da je prostor Skadarlije sve do polovine 19. veka bila uglavnom pusta periferija grada između „varoši u šancu” i sela Palilula. Za razliku od savskog dela Beograda izvan šanca, ovaj deo varoši, prema Paliluli, spontano je naseljavan – isto tako kako je nestao i sam šanac, koji nije više održavan i koji su ondašnji stanovnici zatrpavali i premošćavali ga po svojim potrebama. Prvi stanovnici današnjeg prostora Skadarlije pominju se oko 1825. godine. Svoje nastambe tu su prvo gradili Romi pa je ovaj kraj najpre dobio ime Šićan-mala, što je značilo ciganska mahala – piše na sajtu opštine Stari grad na čijoj se teritoriji i nalazi sedište beogradske boemije.

Vidoje Golubović, hroničar Beograda, objašnjava da je urbanizacija ovog dela grada krenula oko 1872. godine, a da je ceo ovaj kraj tada bio prepoznatljiv po Bibijinom potoku, čiji je izvor bio na mestu današnjeg parkinga koji se nalazi između „Politike” i Instituta za međunarodnu politiku.

– Postoje istorijski dokumenti koji pokazuju da je na gornjem delu Skadarske ulice, sad je teško utvrditi gde, išao akvadukt. Na dnu, gde je danas kafana „Skadarlija”, kada je Bajloni 1892. godine krenuo da pravi pivaru pronađeni su i ostaci praistorijskog čoveka, „prvog Beograđanina”. Ova lobanja je, međutim, za vreme strahota Prvog svetskog rata negde izgubljena – priča Golubović.

Kada bi se, kaže, prikupili svi detalji iz prošlosti Skadarlije, tek onda bismo uspeli da shvatimo njen istorijski značaj. Jer baš u neposrednoj blizini ove ulice nalazila se kafana „Smutikovac” gde je 1892. godine organizovana svečana večera za Nikolu Teslu. Ovde je između dva rata pevala i čuvena Sofka Nikolić koja je, po nekim podacima, snimila 40 ploča u Parizu, a nastupao je kao pevač i čuveni advokat Mijat Mijatović, za koga Golubović kaže da je u to vreme „bio popularniji i od fudbalera Moše Marjanovića”. Od glumaca je, dodaje, tada u Skadarliji boravio i poznati Čiča Ilija Stanojević, ali i pesnik Đura Jakšić, boem koji je, nemajući novca, gazdama kafana poklanjao slike koje je radio.

– Urbanistički uslovi za razvoj Skadarlije napravljeni su 1872. godine, ali Skadarlija kao boemska četvrt nastala je kasnije. Jer prva boemska kafana bila je „Dardaneli” koja je srušena 1901, a u to vreme su postojale i „Pozorišna kafana” uz pozorište, „Velika Srbija” bila je na prostoru hotela „Moskva” do 1905, tako da možemo reći da otprilike od 1910. Skadarlija dobija taj boemski duh, a posebno između dva rata – ističe Golubović.

U vremenima kada se imena ulica menjaju s dolaskom svake nove vlasti Skadarlija, koja je, kako Golubović objašnjava, prema podacima dobila ime po nekadašnjoj srpsko-zetskoj prestonici, uspela je da svoj naziv sačuva čak 150 godina.

– Skadarlija je prvi put na jednom planu bila ucrtana 1854. godine, a 1867. nalazi se ucrtana i na planu urbaniste Emilijana Josimovića. Zvanično ime – Skadarska ulica – ovaj prostor dobija sredinom 1872. godine. Samo kratko, za vreme austrougarske okupacije, Skadarska je nosila ime Ružina ulica – piše na sajtu Starog grada.

Emisija Radio Beograda

Vek i po od imenovanja Skadarske ulice danas će obeležiti i Radio Beograd, koji će od 21 do 22 sata, kod Skadarlijske česme organizovati javno snimanje i direktan prenos emisije „Za skadarlijskim stolom”. Ovo scensko-muzičko delo posvećeno je podsećanju na obeležavanje 25 godina umetničkog rada glumice Žanke Stokić 1927, kada je i odlikovana Ordenom Svetog Save četvrtog stepena.

Atmosferu jedne skadarlijske večeri između dva svetska rata dočaraće glumci i pevači – Milan Milosavljević, Mina Lazarević, Danka Stojiljković, Žarko Dančuo, Milena Lazarević Popović, Snežana Berić Ekstra Nena, Ivan Milinković, Milan Prunić i Bojan Hlišć, uz pratnju Narodnog ansambla RTS-a pod upravom Siniše Vićentijevića. Muzičko-scenski prikaz skadarlijske proslave nezaboravne glumice Narodnog pozorišta Žanke Stokić urađen je po scenariju Mirjane Blažić, u režiji Aleksandre Urošević i Ane Pinter.