Vole i Goru i Srbiju

Kad se od Prizrena krene ka Albaniji, na 40. kilometru puta nalazi se varošica Dragaš – opštinski centar za 36 sela u kojima žive Albanci i Goranci. Kad su Albanci 1990. godine napustili svoja radna mesta u državnim i javnim preduzećima u znak protesta protiv „režima” države Srbije, Goranci nisu sedeli skrštenih ruku. Odlučili su da formiraju svoju opštinu.

Dogovorili su se o tome 26. jula 1990. godine. Novoformirana Opština Gora, s 18 sela u kojima žive isključivo Goranci, sa skromnim opštinskim budžetom, uspela je da reši neke od komunalnih i infrastrukturnih problema. Naravno, u pomoć je pritekla i država Srbija.

Međutim, 1999. godina ostavila je posledice. Zbog straha od osvete, stalnih pritisaka i ubistva nekolicine svojih sunarodnika od strane albanskih terorista, veći broj Goranaca morao je da napusti svoja vekovna ognjišta. Od oko 18.000, koliko ih je nekad bilo, danas je u ovoj opštini ostala samo polovina.

Goranci su odvajkada bili pečalbari. Prepoznatljivi su kao vrsni poslastičari. Gotovo da nema grada u Srbiji a da u njemu ne živi bar po nekoliko goranskih porodica. Najviše ih je u Beogradu, a ima ih dosta i u Severnoj Makedoniji i ostalim republikama bivše Jugoslavije. Prištinske vlasti, posebno nakon 2008. godine, kad su srpsku pokrajinu Kosovo i Metohija proglasile „republikom”, svakodnevno vrše pritisak da stanovnici opštine nastanjene Gorancima prihvate samoproglašenu „državu”. Međutim, Goranci se odlučno odupiru pritiscima. Otvoreno ističu da su deo države Srbije i da će dosledno poštovati Ustav i zakone svoje države. Žitelji ove najjužnije opštine Srbije nadaju će da će njihova opština postati jedanaesta na Kosovu i Metohiji koja će ući u sastav Zajednice srpskih opština, koja je trebalo da se formira još pre devet godina, na osnovu Briselskog sporazuma.

Goranci su veoma vredni i gostoprimljivi. Poznati su i kao čuvari srpske granice sa susednom Albanijom. Svestrano su sarađivali sa srpskim vojnicima duž granice naše zemlje s Albanijom. Posećivali su vojnike graničare, donosili im poklone – najčešće vunene čarape i džempere – pozivali ih na svadbena veselja, proslave, državne praznike...

Žitelje goranskih sela najviše muči to što mladi iz ovog dela Srbije i dalje odlaze trbuhom za kruhom. Zato rukovodstvo Opštine Gora apeluje na sve organe svoje države da pomognu u sprečavanju odlaska mladih time što bi se otvaranjem jednog industrijskog pogona omogućilo zaposlenje i stvorili uslovi za ostanak u ovoj opštini na padinama Šare.

Leti Gora oživi. Tada Goranci iz svih krajeva Srbije dolaze u postojbinu. Tradicionalno, hiljade ih se okupe i za Đurđevdan. Kako ističu, Gora im je u srcu, kao i država Srbija, koju smatraju svojom i drugu nemaju. Često kažu: „Gde god da si, na Đurđevdan doma da si”, ili: „Svuda pođi, na Đurđevdan doma dođi”.

Miroslav Todorović,
Prizren/Beograd