Ada Ciganlija – predeo izuzetnih odlika

„Beogradsko more”, zelena oaza usred grada, najlepše mesto za odmor, rekreaciju... Tako Adu Ciganliju mnogi nazivaju. Uskoro bi ovaj jedinstveni prirodni biser, koji sve više dotiče ljudska ruka, mogao da dobije najvišu kategoriju zaštite na lokalnom nivou i da postane predeo izuzetnih odlika. Ova odluka način je da se Ada sačuva što je više moguće, da se zabrane aktivnosti koje joj mogu štetiti, ali i da se ona unapredi za ugroženi biljni i život

– Studiju zaštite predela izuzetnih odlika „Ada Ciganlija” uradio je Zavod za zaštitu prirode Srbije, a na osnovu te studije mi smo izradili Nacrt odluke o proglašenju zaštite predela izuzetnih odlika. Tim nacrtom se ovo područje proglašava zaštićenim i svrstava se u treću kategoriju kao zaštićeno područje lokalnog značaja. Razlozi za proglašenje su mnogobrojni, a jedan od njih je i sama pozicija ovog predela, koje je u samom jezgru grada, a od velike je važnosti radi očuvanja divlje flore, faune i fungije (gljive). Ada predstavlja i ostatak prirodnih ili prirodnom stanju bliskih staništa, gde ima i elemenata koje je kreirao čovek, odnosno gde postoje uređene površine koje se koriste za sport i rekreaciju – kažu u Sekretarijatu za zaštitu životne sredine i ističu da je predloženo da upravljač ovog područja bude Javno preduzeće „Ada Ciganlija”.

Predlog odluke biće, posle završenog javnog uvida i javne rasprave, dostavljen nadležnom ministarstvu radi dobijanja potrebnih saglasnosti. Odluku o proglašenju donosi Skupština grada Beograda. Očekuje se da će to biti krajem ove, odnosno početkom sledeće godine.

– Predeo izuzetnih odlika predstavlja najvišu kategoriju zaštite na lokalnom nivou, a područje Ade Ciganlije je Studijom proglašenja zaštite vrednovano kao predeo izuzetnih odlika zbog brojnosti i značaja biodiverziteta koji je tamo prisutan. Ukupna površina budućeg zaštićenog područja iznosi 451 hektar, što će znatno povećati površine pod zaštićenim područjima u našem gradu – rekli su u sekretarijatu i istakli da se na zaštićenom području ustanovljavaju režimi drugog i trećeg stepena zaštite.

U drugom režimu zaštite zabranjuju se sve aktivnosti koje ugrožavaju ili menjaju njegova obeležja i svojstva, a naročito promena namene površina, odnosno formiranje građevinskog zemljišta, i izgradnja i postavljanje svih vrsta objekata, uključujući privremene, montažne i slične objekte, seča većeg obima, iznošenje oborenih stabala i zamena autohtonih drvenastih vrsta alohtonim (uvezenim), formiranje novih šumskih puteva, proseka i staza kroz šumski kompleks, kao i proširivanje i asfaltiranje postojećih.

– U trećem režimu zaštite zabranjuju se naročito: smanjenje procenta zelenih površina, promena namene površina, ispuštanje neprečišćenih otpadnih voda iz stambenih i ugostiteljskih objekata, isušivanje i/ili pošumljavanje postojećih stalnih bara (Ade Safari) i privremenih bara, zamena autohtonih drvenastih vrsta alohtonim, ukrasnim ili brzorastućim drvenastim vrstama, formiranje monokultura, uključujući i plantaže severnoameričkih topola, formiranje novih saobraćajnica, sve aktivnosti kojima se ugrožava fauna riba i remeti njihov mrest, rast, ishrana i kretanje i privredni ribolov – navode u sekretarijatu.

Na Adi Ciganliji je do sada zabeleženo oko 450 vrsta biljaka, a pre svega bela i crna topola, bela vrba, hrast lužnjak, poljski jasen, evroamerička topola, brest vez, jasenoliki javor, američki jasen i obilje žbunaste i travne vegetacije koje su karakteristične za aluvijalna staništa. Prisutna je i raznovrsna fauna, veliki broj ptica (mali vranac, drozd, detlić, senica...), autohtone vrste sitnih sisara, 94 vrste insekata, kao i oko 250 vrsta gljiva.

Stanište gljiva nalazi se na istočnom delu poluostrva i u sklopu je celog šumskog pojasa na Adi. Sa severne strane je ograničeno nasipom, sa južne turističkom zonom i park šumom, a sa bočnih strana staništem sličnih karakteristika. Udaljeno je od Savskog jezera oko 80 metara.

U toku 2013. godine Privremeni organ grada Beograda doneo je Rešenje o proglašenju zaštićenog staništa „Gljive Ade Ciganlije”, čime je prirodno stanište tu proglašeno jedinim poznatim staništem gljive Myriostoma coliforme (srebrna zvezdača ili zvezdica) u Republici Srbiji. O njoj i ostalim gljivama trenutno brigu vode „Srbijašume”.

Na Adi je ova gljiva nakon prvog pronalaska 1993. godine nalažena u više navrata. Srebrna zvezdica je veoma ugrožena i strogo zaštićena vrsta. Njeno područje rasta od 21,25 hektara svrstano je u treću kategoriju, kao zaštićeno stanište lokalnog značaja.

Deset odsto evropskih malih vranaca zimuje kod nas

Ono što se u skorije vreme očekuje, možda i do kraja godine, jeste da se zimovalište malog vranca, retke i ugrožene vrste, svrsta u treću kategoriju kao zaštićeno područje lokalnog značaja. Mnogi se ove ptičice sećaju još iz perioda kada je počela izgradnja Mosta na Adi, odnosno kada je bilo reči da će jedan deo mosta ugroziti stanište malog vranca. Izgradnja ove beogradske ćuprije nije srećom ugrozila njegovu populaciju i nije drastično smanjen broj malih vranaca. Izgleda da su i oni uspeli da se prilagode različitim vrstama uznemiravanja u ovom delu grada. Najveća brojnost ovih ptica zabeležena je 2007. godine kada je bilo 6.728 jedinki.

Računajući u odnosu na ukupnu evropsku populaciju malog vranca, može se zaključiti da na veoma malom području u Beogradu zimuje više od 10 odsto svih evropskih jedinki ove vrste.