Najstarije gusle Šumadije na izložbi

Rudnik - U galeriji Doma kulture „Vojislav Ilić” na Rudniku otvorena je izložba „Narodni instrumenti rudničko-takovskog kraja” autora Miroslava Mitrovića koju su organizovali Etnografski muzej u Beogradu uz podršku kompanije „Rudnik i flotacija – Rudnik” i Kulturnog centra Gornji Milanovac.

Na izložbi je predstavljeno 11 predmeta iz ovog kraja, a najzastupljenije su gusle i čobanske svirale, među kojima se izdvajaju dvojnice, što sugeriše da su one karakterističan instrument u ovom delu Šumadije. Kustosi Etnografskog muzeja u Beogradu pažnju u istraživanju i sakupljanju najviše su i usmerili ka ovom instrumentu, jedinstvenog dvojnog zvuka i tona. U muzejskoj kolekciji su i dvoje gusala iz ovog kraja, koje predstavljaju zvučni nacionalni simbol Srbije. Ovim instrumentom su se prenosili narodni mitovi i legende.

Posebno mesto na izložbi zauzele su gusle koje se čuvaju u porodici Ivković sa Rudnika još od 1807. godine.

– Prema predanjima potomaka, gusle je napravio neki Zako „od drveta javorova” negde oko 1807. godine, a posle Karađorđevog ustanka. Guslar Radomir Rajko Ivković koji je i fotografisan sa ovim najstarijim rudničkim guslama, rođen je 1878. godine, a preminuo je 1974. godine. Gusle je nasledio od svog oca Milana i one se danas čuvaju kao najvrednija porodična relikvija, zajedno sa Albanskom spomenicom i drugim ordenjem u porodičnoj kući Ivkovića u zaseoku Gradovi na Rudniku – rekao je Momčilo Paunović, upravnik Doma kulture na Rudniku i dodao da izložba ima tendenciju da etnografske predmete bar nakratko vrati, ali i predstavi meštanima koji žive na prostorima sa kojih su predmeti prikupljani za Etnografski muzej u Beogradu.

Na izložbi su i zanimljive gusle koje nisu iz ovog kraja. Iako se prave uglavnom od javorovog drveta, jedne su izrađene od vojničkog šlema koje je napravio srpski vojnik invalid u Tunisu, u bolničkom kampu pored grada Bizerta. Zanimljive su i gusle koje su napravljene takođe tokom Prvog svetskog rata u mestu Mikra, pored Soluna, 1917. godine, gde je streljan Dragutin Dimitrijević Apis. Među izloženim eksponatima zapaženo mesto zauzela je i okarina, koja je pripadala učitelju Milutinu M. Mariću iz sela Zagrađa pod Rudnikom, a zainteresovana publika ove eksponate može da vidi do 3. oktobra.

Muzika Rudničko-takovskog kraja i Kačerske oblasti je slična i po instrumentima i po muzici svim ostalim oblastima Šumadije. Vekovima se uz čuvanje stada prekraćivalo vreme dečjim igrama, zagonetkama, odgonetkama i sviranjem na instrumentima koje su deca i odrasli sami pravili. A kad nešto čovek sam napravi i koristi, to je ujedno i definicija narodne tradicije i svakog etnografskog predmeta.

Etnografski muzej u Beogradu je čuvar kolektivne tradicije i kolektivnog sećanja našeg naroda u bliskoj prošlosti, od početka 19. veka kada se formirao i osećaj etničkog identiteta srpskog naroda, pa sve do današnjih dana. Inače, Zbirka narodnih muzičkih instrumenata broji oko 500 predmeta koji su podeljeni u četiri grupe - svirale, žičani, udarački instrumenti i zvučne naprave, u stručnoj literaturi nazvane idifoni instrumenti, u koje spadaju razne dečje igračke svirale, pištaljke, zviždaljke, mitroljezi, blatni topovi, drombulje, frule karabini i slično.