Opustela srpska sela oko Prizrena

Do juna 1999. godine na području prizrenske opštine, na osnovu popisa iz 1991. godine, živela su 170.592 stanovnika, od kojih 132.900 Albanaca, 11.500 Srba, 19.423 Muslimana, 7.027 Turaka, 3.963 Roma i oko 1.200 žitelja ostalih nacionalnosti. Međutim, prema najnovijim podacima Koordinacionog centra za KiM, juna 1999. pred naletom albanskih ekstremista ovu najjužniju opštinu Srbije, koja je od granice s Albanijom udaljena svega osamnaestak kilometara, moralo je da napusti 31.209 srpskih i nealbanskih stanovnika, od kojih je 29.010 utočište našlo u centralnoj Srbiji, 1.100 u Crnoj Gori, a neki i u susednoj Severnoj Makedoniji.

U Prizrenu je danas nastanjeno 224.855 stanovnika, od kojih je oko 150 Srba – osamdesetak u Sredačkoj župi, četrdesetak u povratničkom selu Novake, nadomak Prizrena, i dvadesetak u samom gradu Prizrenu.

Nakon progona srpskog življa iz ove opštine albanski ekstremisti su, posle odlaska srpske vojske i policije, otpočeli pravi linč nad Srbima koji su odlučili da ostanu na svojim vekovnim ognjištima.

Nije se samo Prizren našao na udaru albanskih ekstremista. Istu sudbinu doživeli su Srbi u svim selima ove opštine. Za samo nekoliko dana sve srpske kuće su spaljene i uništene. Nisu pošteđeni ni Srbi koji su odlučili da ostanu u svojim domovima. Svirepih ubistava i kidnapovanja bilo je u gotovo svim selima nastanjenim srpskim življem. Jedan od najsvirepijih zločina dogodio se u selu Dojnice, nadomak Prizrena. Naime, 27. juna 1999. godine grupa albanskih terorista iz susednih albanskih sela, naoružana do zuba, upala je u ovo selo nastanjeno isključivo Srbima i izvršila masakr. Najpre su opljačkali i spalili sve kuće u selu pa poubijali sve Srbe koje su zatekli kod kuće. Njih 16 ubijeno je na najsvirepiji način, ispred svojih kuća, u dvorištu, na ulici... Iz porodice Stojković ubijeno je četvoro, iz porodice Stevanović troje, po dvoje Spasića, Radivojevića, Đekića i Antića i jedan član porodice Nikolić. Ko je ubio ove nedužne ljude u poodmaklim godinama još nije utvrđeno, niti se o tome vodi bilo kakva istraga.

Ni ostala srpska sela nisu bila pošteđena od albanskih zlikovaca. Nekoliko desetina Srba ubijeno je ili kidnapovano, a o njihovoj sudbini ni danas se ništa ne zna. Na području prizrenske opštine gotovo da više nema Srba. Nema ih ni u selu Dušanovo, nadomak Prizrena, u kojem su do 1963. živeli isključivo stanovnici srpske nacionalnosti. Više od pedeset srpskih porodica moralo je da napusti vekovna ognjišta. Danas u selu živi desetak hiljada stanovnika albanske nacionalnosti, doseljenih iz okolnih sela, kao i iz susedne Albanije. Ovom selu, koje je dobilo ime po caru Dušanu, novonastanjeni Albanci dali su novo ime – Arbana.

Sličnu sudbinu doživeli su i Srbi iz Donje Srbice, nedaleko od Prizrena. Sve srpske porodice proterane su iz ovog sela, kuće su im spaljene, a imanja uzurpirana. Pre nekoliko godina obnovljene su porušene kuće Srba koji su izrazili želju da se vrate u zavičaj. Međutim, nakon izvesnog vremena, i obnovljene kuće su opljačkane i porušene.

Srba više nema ni u selima Ljubižda, Ljutoglava, Smać, Zojić, Nova Šumadija, Gornja Srbica, Koriša...

Cilj albanskih ekstremista bio je da ovaj deo Metohije „očiste” od Srba. U tome su uspeli. Da nije ono malo srpskog življa u selima Sredačke župe i u povratničkom selu Novake, nadomak Prizrena, moglo bi se reći da u prizrenskoj opštini Srba više nema. Iako su od progona srpskog življa s područja KiM prošle 23 godine, albanski ekstremisti i dalje nastoje da i preostale Srbe proteraju iz južne srpske pokrajine. Gotovo da nema dana da se ne desi po neki napad na Srbe, da im se ne zapali kuća, opljačka imovina, uhapsi neko od nevinih Srba, dok su pretnje svakodnevne.

Kurtijevi jurišnici ne prezaju ni od čega kako bi došlo do još jednog pogroma nad preostalim srpskim življem. O tome govori i podatak da se tokom vladavine Albina Kurtija, za nešto više od godinu i po, na KiM dogodilo 216 incidenata u kojima su meta bili Srbi. Izgleda da albanskim ekstremistima nije dovoljno što su proterali više od 220.000 Srba i nealbanaca, što su uništili 21.122 srpske kuće i 923 stana, porušili i spalili više od 155 srpskih crkava i manastira, nekoliko hiljada nadgrobnih spomenika i pričinili ostala zlodela. U poslednjih nekoliko godina, uz pomoć i podršku nekih zapadnih zemalja, ponovo su se okomili na Srbe preostale na ovim prostorima, koji tu vekovima žive. Da li će se ponovo dogoditi pogrom, ili neka vrsta „Oluje”, nalik onoj u Hrvatskoj, ostaje da se vidi.

Iako Albin Kurti, njegovi mentori sa Zapada i albanski ekstremisti upravo to priželjkuju, uveren sam da država Srbija takav pogrom Srba u južnoj srpskoj pokrajini neće dozvoliti ni po koju cenu.

Miroslav Todorović,
Prizren/Beograd