Memorija tla – temelj arheološkog parka „Belo brdo”

Vinčansko tlo u sebi nosi dragocene informacije proteklih osam milenijuma kontinuiranog života na ovom mestu, zato se projekat zasniva na stavu poštovanja zemlje i podizanja svesti o memoriji tla

Oslanjaće se na 100 drvenih šipki, krov će mu biti od trske, a sa panoramske terase pogled će pucati na budući kompleks arheološkog parka „Belo brdo” u Vinči gde će zahvaljujući kompjuterskoj animaciji moći da se sagleda prostor kakav je bio pre osam milenijuma. Reč je o lebdećem objektu od 1.400 kvadratnih metara – centru za posetioce i samo jednom od zdanja predviđenih pobedničkim rešenjem sa međunarodnog konkursa za uređenje „Belog brda”. Njegovi autori, članovi tima „AKVS arhitektura” Anđela Karabašević Sudžum, Vladislav Sudžum i projektanti Marija Matijević, Dunja Dedić, Nenad Pavlović i Vuk Zlatković, ovaj projekat nazvali su „Memorija zemlje”.

– Vinčansko tlo u sebi nosi dragocene informacije proteklih osam milenijuma kontinuiranog života na ovom mestu. Zato se naš projekat zasniva na stavu poštovanja zemlje i podizanja svesti o memoriji tla. Originalna topografija u najvećoj meri ostaje nepromenjena i samo je suptilno dodiruju elementi nežne arhitekture koji se nižu pejzažom. Polazimo od upotrebe tradicionalnih materijala korišćenih još u neolitu – drvo, trska, platno, pečena zemlja udruženi sa savremenim tehnologijama gradnje – kaže Anđela Karabašević Sudžum koja će danas projekat predstaviti u Vladi Srbije.

Lokacija na kojoj je planirano formiranje kompleksa arheološkog parka „Belo brdo”, ukupne površine 22,36 hektara, udaljena je svega petnaestak kilometara od Beograda i osim centra za posetioce imaće naučnoistraživački centar neolita, arheopark u okviru kojeg je predviđen i glavni parking kompleksa, a sa arheološkim nalazištem i priobaljem Dunava biće povezana saobraćajnim, zelenim i pešačkim površinama.

– U dolini reke Bolečice, na izrazito plavnom području gde su sada njive, biće arheopark, kao sveobuhvatni muzej neolitskog života na otvorenom, uklopljen u nepregledno prirodno prostranstvo. Izgradnjom obaloutvrde uz Bolečicu formiraće se linijska dolina koju zadržavamo kao svojevrsno obeležje ovog prostora i dodatno je naglašavamo sa sedam drvenih pasarela. Svaka pasarela završavaće se vidikovcem ka Bolečici. U dolini, ispod pasarela predviđene su njive vinčanskih biljnih kultura – polja lana, žita, kupinjaci, voćnjaci kruške, drvoredi hrastova… – ispresecane neformalnim pešačkim putanjama, kojima se potpuno uranja u neolitski pejzaž. Na potezu više kote arheoparka nižu se male naseobine – grupacije laganih platnenih nadstrešnica odignutih od tla sa tematskim postavkama i prostorima za rad u prirodi – objašnjava Anđela Karabašević Sudžum čiji je rad u konkurenciji 12 projekata prošlog meseca žiri ocenio kao najbolji.

Zona aktuelnih arheoloških istraživanja, u okviru prve zone zaštite, projektom je osmišljena kroz niz modularnih lako montažnih elemenata za istraživače, posetioce i prezentacije arheoloških ostataka, dodaje ona. Ta zona je trenutno većim delom neistražena pa bi bilo kakvo dalje projektovanje moralo ići ukorak sa detaljnim planom arheoloških iskopavanja.

Izdvojen od ostataka kompleksa u Grockoj i najbliži Beogradu na putu ka arheološkom parku biće objekat Naučnoistraživačkog centra. Smešten u naselju Vinča na trougaonoj parceli, arhitekte su ga oblikovale kao dve velike strehe nad slobodnim prizemljem.

– Centar se zasniva na neolitskim metodima gradnje u kombinaciji sa savremenim materijalima. Objekat je, u tom smislu, vazdušast i prozračan – hibridna drveno-čelična konstrukcija lagano odiže fasadne opne od tla, poput lepršavih suknji, i ispunjena je jastučićima od ETFE membrane, koja je visokopropusna za svetlost, toplotno izolujuća, otporna na požar i do 100 puta lakša od stakla – ističe Karabašević Sudžum.

Ideje tima „AKVS arhitektura” sa javnog arhitektonskog takmičenja koje je raspisao Republički zavod za zaštitu spomenika kulture biće osnov za izradu urbanističko-tehničke i projektne dokumentacije za uređenje i izgradnju arheološkog parka „Belo brdo”.

Ostaci jednog od najdugovečnijih neolitskih naselja u Srbiji

„Belo brdo” je arheološko nalazište, nepokretno kulturno dobro od izuzetnog značaja za Srbiju. Pozicionirano je jugoistočno od Beograda, na desnoj obali Dunava, u naselju Vinča. Čine ga arheološki ostaci jednog od najvećih i najdugovečnijih neolitskih naselja u Srbiji i predstavlja jedan od najznačajnijih neolitskih lokaliteta, eksponenata vinčanske kulture u Evropi. Ime Belo brdo dobilo je po svetloj boji lesne terase na kojoj se nalazi