Vodica – duhovno okrepljenje na izvoru lekovite vode

Kroz molitveni vapaj bogobojažljivog naroda osječkog polja Sveti vladika Nikolaj Velimirović ostao je zatečen njegovom snagom i jačinom vere koja ga je krasila kroz svu njegovu istoriju od čarnojevićkog perioda do danas. Prelepi prirodni ambijent Dalj planine u kojem se manastir Uspenja Presvete Bogorodice nalazi, budi asketski duh u čoveku, vodi ga kroz vreme do Velike seobe, pa kroz slavnu i bogatu istoriju ovoga kraja gde su se ukrštale kulture Istoka i Zapada, a narod je u svemu tome ostajao i opstajao i duhovno uzrastao. Svetoarsenijevsko, svetonikolajevsko i otačko predanje su duhovni temelji ovog manastira, nadahnuto priča Vladika Heruvim, episkop osječkopoljski i baranjski Srpske pravoslavne crkve, o svetinji izrasloj u pitoresknom slavonskom kraju.

Manastir, poznat i kao Vodica, u neposrednoj je blizini Dunava, udaljen desetak kilometara od Patrijaršijskog dvora u Dalju i desetak kilometara od granice sa Srbijom. Relativno blizu su Osijek, Vukovar i Vinkovci.

Naš i svetski naučnik Milutin Milanković, rođen u Dalju, posećivao je ovo sveto mesto, uživao u miru i tišini i bogatio se duhovnim iskustvom manastirskog okruženja. „Možemo naslutiti da je do mnogih naučnih zaključaka došao upravo provodeći trenutke u manastirskoj molitvenoj tišini i ambijentu koji ovaj manastir pruža i daje svakome svome pokloniku. Manastir zajedno sa Patrijaršijskim dvorom u Dalju čini jednu neraskidivu duhovnu celinu sa bogatom istorijom Srba na ovim prostorima”, govori nam vladika Heruvim, Vukovarac koji je u ovaj kraj došao 2017. godine, posle petnaestogodišnjeg služenja Crkvi i vernom narodu u Dalmaciji.

Pričajući o Vodici, podseća da su se naši preci u vreme seobe sa Arsenijem Čarnojevićem nastanili delom i u dolinama Dunava i Drave. Vremenom su od Habzburške monarhije otkupili veliki deo obradive površine osječkog polja, bogatog plodnom zemljom i izvorima pitke vode. „I ovaj naš manastir je iznikao na izvoru lekovite vode blagoslovom patrijarha Arsenija Čarnojevića, koji je na tom mestu postavio krst i time započeo život ove svetinje i organizovani život Srba na ovim prostorima. Zbog tog toponimskog izraza u narodu je ostao poznat kao Daljska Vodica”, kazuje vladika.

U povelji, pronađenoj u ruševinama kapele posle Drugog svetskog rata, piše da je kapelu na izvoru lekovite vode osveštao 1758. godine mitropolit Pavle Nenadović. Potom se u istoriju svetinje upisuje mitropolit Josif Rajačić, koji je podigao manastirsku gostoprimnicu, danas pod zaštitom Ministarstva kulture Republike Hrvatske kao nepokretna kulturna baština zbog njene građevinske lepote i posebnosti. Zapis sa spoljne strane iznad ulaznih vrata potvrđuje da je čardak, u kojem se nalazi izvor lekovite vode, podigao mitropolit Josif Rajačić sredinom 19. veka.

„U nedrima ovoga svetog mesta nastao je sredinom dvadesetih godina prošlog veka Bogomoljački pokret, osnivanjem Pravoslavne narodne hrišćanske zajednice, a manastir je izrastao u duhovnu kolevku iz koje je procvetala bogata lira Duha svetoga”, predočava episkop osječkopoljski i baranjski.

Priča vladika i o predanjima iz ovog kraja – o veri i veličini žrtve naroda, o velikom Preobraženjskom saboru u Dalj planini, o Milutinu Milankoviću...: „Predanje nam svedoči o prelepim litijama od Dalja do Vodice i mnoštvu naroda za kojim se u podnebesje širila gusta dimna prašina od jeke koraka ljudi i životinja, uz bogočežnjivu dušu i pojanje bogomoljačkih pesama. A sve rukovođeno blagoslovom Svetog vladike Nikolaja i mudrom glavom Dimitrija Ocića, vođe Bogomoljačkog pokreta iz Dalja. Na mene je to ostavilo poseban utisak, jer to nije žal za minulim vremenima, već podstrek da i u našem vremenu činimo stvari koje će bogatiti duhovno i kulturno biće našeg naroda”, prenosi nam vladika Heruvim.

Kazuje da je manastir zajedno sa svojim vernim i odanim narodom prolazio kroz ratove i stradanja te zbog svoje burne istorije nije imao bogato i brojno monaško bratstvo. Kapela je nekoliko puta rušena i obnavljana. Stihija Drugog svetskog rata, koja je sa sobom donela tminu i pomračinu nad ovim prostorima, ni manastir nije zaobišla. I ratna dejstva devedesetih godina učinila su isto, što je opet uslovilo iseljavanje, pustošenje i ratnu prašinu, koji su onemogućili normalno uspostavljanje manastirskog života. Molitvenim  zastupništvom i blagoslovom blaženopočivšeg episkopa Lukijana, koji je na čelo vaspostavljene Eparhije osječkopoljske i baranjske došao 1991. godine, monaško kandilo se ponovo pali i do danas ono svetli svetom jevanđelskom svetlošću.

Tada je započeto kompletno uređenje manastirskog kompleksa. Godine 2000. obnovljen je čardak na Vodici, a zatim i kapela. Podiže se i novi manastirski konak sa kelijama i velikom trpezarijom, a otkupljen je hektar, 65 ari i 985 kvadrata zemlje oko manastira. „Bogato rezbaren i pozlaćen ikonostas sa 36 ikona, urađen je neposredno po izgradnji kapele. O tome svedoči kartuša sa natpisom o slikanju oltarske pregrade koja navodi 28. avgust 1760. godine kao datum završetka radova. Zna se samo da su ikone delo značajnog pridvornog slikara Dimitrija Bačevića i nekog od njegovih učenika ili pomoćnika”, napominje naš sagovornik.

Iako je 1941. godine prvobitna kapela u potpunosti srušena, deo ikonostasa je sačuvan u novopodignutoj kapeli. Ekipa stručnjaka iz Pokrajinskog zavoda za zaštitu spomenika kulture, koja je na području zahvaćenom ratnim sukobima 1991–1993. godine učestvovala u evidentiranju i spasavanju srpske duhovne baštine, predala je ikone Galeriji Matice srpske u Novom Sadu. Ikone se danas nalaze u muzeju SPC u Sremskim Karlovcima. U sklopu manastira postoji i zvonik koji je bio srušen tokom stradanja manastira u vreme NDH, a koji je obnovljen zajedno sa kapelom Uspenja Presvete Bogorodice 1948. godine.

Pošto se na daljskoj Vodici služilo samo tri puta godišnje i to na praznike Rođenja i Uspenja Presvete Bogorodice i Preobraženja Gospodnjeg, pomena o monaškom životu u manastiru nema do posle Drugog svetskog rata, kaže nam vladika Heruvim. U manastiru su uglavnom služili lokalni daljski sveštenici i ugledni gosti. Tek posle Drugog svetskog rata obrazuje se sestrinstvo manastira. Onda je ova svetinja 1991. godine zapustela, a brigu o njoj preuzela je Crkvena opština Dalj.

Najbolja učionica života po Hristu

Svaki manastir je za sebe posebna riznica iskustva i duhovne lepote, jer Božija lepota se ne može svesti u zidove i ograničiti se prostorom. Manastir ukida te prostorne granice i prolaznu lepotu tvorevine Božije i reflektuje svetu na sasvim drugačiji, blagodatni način lepotu Božiju koja se proteže u večnosti od onoga kako mi ljudi po svojoj slabosti shvatamo i doživljavamo. U tome upravo i jeste specifičnost svake monaške zajednice, jer bez bratstva i braće u Hristu nema života po Hristu, a manastir jeste najbolja učionica i vežbaonica života po Hristu, kaže vladika Heruvim koji je u manastir Uspenja presvete Bogorodice došao blagoslovom episkopa bačkog i administratora Eparhije osječkopoljske i baranjske dr Irineja.

„Posle bogatoga duhovnog iskustva koje sam sticao u manastirima Krka i Oćestovo, pored svog duhovnog oca episkopa Fotija, misija Crkve me je usmerila na prostore zapadnog Srema, istočne Slavonije i Baranje. Naravno da višegodišnje iskustvo kroz rad u Bogosloviji Sveta Tri jerarha i život u manastirima koji sam proveo u Dalmaciji za mene predstavlja jedan sveopšti univerzitet blagodati Božije koja se izlila na prostor moje sadašnje misije i dala mi čvrstinu u čuvanju zakona Božijega i shvatanju reči Božije na pravi i autentični jevanđelski način”, ističe vladika

.„Tajna” eparhijskog imena

Naziv eparhije je isključivo vezan za istorijski kontinuitet njenog postojanja, objašnjava vladika Heruvim zašto se eparhija zove „osečkopoljska”, a ne „osiječkopoljska”. Osečko polje je naziv nastao na početku 18. veka za područje koje je obuhvatalo sav kraj oko grada Osijeka. Prvo pominjanje zabeleženo je na saboru u manastiru Krušedolu (1710) na kojem je episkop Sofronije izabran za vrhovnog mitropolita Srba pod habzburškom vlašću, a područje „osečkog polja” dato je na staranje novoizabranom episkopu Nikanoru (Melentijeviću), kao episkopu „mohačkom, sigetskom i osečkopoljskom”.