Potraga za poveljom slobode – posao za grad ili Interpol

Novi Sad – Na današnji dan pre 275 godina, Novi Sad je dobio status slobodnog kraljevskog grada od carice Marije Terezije, ali je Elibertaciona povelja nestala posle Drugog svetskog rata. Taj edikt slobode inače bio je plaćen novcem koji su zajedno prikupili tadašnji žitelji varošice. Oni su se vodili idejom slobode i razvoja, verovanjem da će uz određene privilegije, oslobađanjem od carskih naknada, samostalnost i svoj rad doživeti napredak. Traga li grad za tom poveljom koja je i važan svedok istorije Novog Sada, ili je takav posao nemoguća misija, pitanje je koje se i danas postavlja.

„Insistiramo da grad Novi Sad mora nastaviti užurbano da traga za originalnom poveljom iz 1748. godine, koja je na krajnje volšeban način, netragom, nestala neposredno nakon Drugog svetskog rata”, rekao je odbornik, istoričar i radikal Đurađ Jakšić na svečanom zasedanju gradske skupštine, na kome je odlučeno da Februarska nagrada za Dan grada – 1. februar, bude dodeljena violinisti Stefanu Milenoviću, umetničkom direktoru Gradske koncertne dvorane.

Pretpostavlja se da se ova povelja nalazi, kako navodi, „u nekom privatnom vlasništvu, ko zna gde”, ali smatra da do njega treba doći. Novi Sad inače ima, odnosno grad je kupio, po njegovim rečima, 2010-2011. godine, dva originalna prepisa povelje, u Budimpešti i u Beču.

„Međutim, mišljenja smo da to nije dovoljno i da bi trebalo pokušati dođi do onoga što nama pripada kao gradu. Dakle, originalne povelje iz 1748, iz razloga što su naši preci, a živelo ih je svega oko 4.000 sredinom osamnaestog veka, suvim zlatom platili status slobodnog kraljevskog grada. Istorija je zabeležila da je to iznosilo u to vreme čak 80.000 forinti”, naveo je on.

Direktor Istorijskog arhiva grada Novog Sada Petar Đurđev kazao je za naš list da je ta povelja nestala iz Gradske kuće, na današnjem Trgu slobode, posle Drugog svetskog rata.

„Mi imamo digitalne kopije prepisa povelje iz Budimpešte i Beča. Original je negde nestao. Mi kao arhiv tražimo, ali ovo nije posao za grad već za Interpol ili policiju. Ne možemo da idemo po kućama, mada i onda je pitanje da li bi našli”, kazao je Đurđev.

Na svoj 275. rođendan, Novi Sad danas „časti” građane besplatnim koncertom „Na balu u Novom Sadu” u 20 sati u Gradskoj koncertnoj dvorani, muzejskim izložbama, a za vikend i turističkim vođenjem po gradu i Petrovaradinskoj tvrđavi, dok će novorođene bebe dobiti novčani dar. Danas je besplatno učlanjenje u Gradsku biblioteku, a plaćanja su oslobođeni korisnici gradskog prevoza i parkinga.

„Naslov ’Na balu u Novom Sadu’ je muzička posveta i umetnička reminiscencija istorijskog nezaboravnog čina, daha istorije, inspiracije, slobode našeg grada koji je 1. februara 1748. proglašen slobodnim kraljevskim gradom ’Poveljom slobodnog kraljevskog grada’ carice Marije Terezije, od kada će utvrđivati svoj duh slobode, poštovanja različitosti, višejezičnosti, prepoznatljive kulture i umetnosti”, naveo je Kulturni centar grada Novog Sada.

U jednočasovnom programu izvodiće se dela velikana kao što su Johan Štraus, Čajkovski, Korsakov, Verdi, Pučini, Maskanji, Masne...

„Bravuroznom izvođenju gudačkog orkestra sastavljenog od akademskih gudača iz Simfonijskog orkestra RTS i filharmonije iz Beograda, predvođenog istaknutim maestrom Dejanom Savićem, dirigentom iz Beograda, u inspirativnim, romantičnim i neprolazno lepim lirskim operskim bravurama pridružiće se i operska solistkinja Zorica Belić”, navodi između ostalog Kulturni centar grada.

Turistička organizacija Novog Sada organizuje, zajedno sa ustanovama, širom otvorena vrata 4. i 5. februara, kada će svi zainteresovani moći besplatno da vide izložbe poput „Mileva: mi smo stena”, „Tamburaška tradicija u Vojvodini”, ali i stalne postavke: Muzeja Vojvodine, Muzeja Novog Sada, Galerije Matice srpske, Ustanove za izradu tapiserija „Atelje 61”, Spomen-zbirke Pavla Beljanskog, Zbirke strane umetnosti, Zavičajne zbirke u Sremskim Karlovcima...

Besplatne turističke ture starim jezgrom grada i Petrovaradinskom tvrđavom uz pratnju vodiča organizuju se uz prethodnu prijavu Turističkoj organizaciji, i po određenoj satnici, od 10 do 13.30 sati.

Dan grada je povod i za razgovore o Novom Sadu, kakav je nekad bio i kakav je sad, a takav ciklus predavanja počinje danas u Galeriji „Prometej” od 18 sati, kada će dr Nikola Grdinić i dr Darko Polić, profesor u penziji Filozofskog fakulteta, odnosno arhitekta, učestvovati u razgovoru o Podgrađu i Majuru.