Sećanje na „zlatno doba” Beogradske opere

U ustaljenom terminu, subotom od osam časova na talasima Radio Beograda 2, emisija „Kon anima” već niz godina pred slušaocima podiže zavesu operske scene baveći se temama iz aktuelnosti i prošlosti ovog muzičko-scenskog žanra, ali i donoseći zanimljive razgovore sa istaknutim domaćim operskim umetnicima. Jedno nedavno izdanje emisije bilo je posvećeno jednom od najznačajnijih razdoblja u istoriji Beogradske opere, koje se smatra „zlatnim dobom” ove kuće.

Odnoseći se na zenit domaće operske umetnosti tokom pedesetih i šezdesetih godina prošlog veka, ovaj period bio je obeležen ne samo ostvarenim visokim interpretativnim dometima, brojnošću postavki i kvalitetom produkcije pred domaćom publikom već i punom afirmacijom naše opere i njenih prvaka na međunarodnoj sceni. Reminiscenciju na ovu značajnu epohu rada beogradske operske kuće, autorka emisije Isidora Bovan realizovala je kroz dragocene razgovore sa samim akterima, primadonama Radmilom Bakočević, Bredom Kalef, Milkom Stojanović i Radmilom Smiljanić, čija su sećanja pružila jedinstvena osvetljenja na „zlatne godine” njihovih karijera.

Panoramsku sliku rada Beogradske opere tokom ovog perioda upotpunile su, takođe, evokacije na delatnost legendarnog direktora i dirigenta Oskara Danona, čije su vizija i „plamena energija” bile presudne za profilisanje tadašnjeg ansambla i strategije delovanja. Poznato je, naime, da se Danonova razgranata aktivnost odvijala pod snažnim ideološkim nazorima samoupravnog socijalizma, koji su u pomenutim godinama, s jedne strane, propagirali kulturnu emancipaciju „iznutra”, a s druge – u složenom političkom kontekstu pozicioniranja tadašnje Jugoslavije između dva bloka – afirmaciju domaćih umetničkih dometa na scenama sa obe strane Gvozdene zavese.

U emisiji je tako, između ostalog, posebno istaknuto da su potražnja zapadnih diskografskih izdavača za operama slovenskih autora i nemogućnost saradnje sovjetskih umetnika sa inostranim producentima upravo bile okolnosti koje su otvorile prostor Beogradskoj operi i njenim solistima za promovisanje datog repertoara u najširem kontekstu i sticanje unikatnog statusa, i to ne samo usled specifičnog političkog položaja zemlje već prvenstveno zahvaljujući vrhunskom kvalitetu produkcije i „slovenskim senzibilitetom” domaćeg operskog glasa.

Ovi uspesi, koji su po rečima Milke Stojanović imali karakter „strelovitih prodora” u veliki operski svet, svrstavši Beogradsku operu uz najbolje kuće na Starom kontinentu, bili su rezultat kontinuiranog rada na formiranju kvalitetnog i svestranog ansambla dovođenjem talentovanih mladih pevača – budućih nosilaca repertoara iz gotovo svih krajeva nekadašnje zemlje, visoko postavljenih kriterijuma i specifičnog načina priprema predstava na probama koje su u emisiji živopisno oslikane kroz lične anegdote sagovornica. Zvučna slika ovog razdoblja slušaocima je skicirana odabranim autentičnim snimcima živih nastupa naših umetnika „zlatnog doba” zabeleženih na evropskim scenama, kao i studijskim zapisima koje su solisti Beogradske opere u to vreme realizovali u saradnji sa britanskom „Dekom”, jednom od najeminentnijih diskografskih kuća klasične muzike u svetu.

U uslovima hronično nepovoljnih materijalnih, pa reklo bi se i ukupnih duhovnih okolnosti unutar kojih beogradska opera poslednjih decenija nastoji da održi svoj rad, emisija „Kon anima” je kroz svedočanstva naših primadona i sadržajne komentare Isidore Bovan slušaocima odaslala iskru nekadašnjeg društvenog poleta i zanosa za najvišim umetničkim dometima iz koje se mogao naslutiti i sam sjaj danas gotovo zaboravljenog „zlatnog doba” Beogradske opere.

*muzikolog