Bile su prve i nisu zaboravljene

Pančevo – Sve su bile skromne, pune vrlina koje nisu isticale. Imale su talenat i osećaj da moraju da ga ostvare, a zajednički im je i trnovit put ka uspehu u različitim profesijama. One su bile prve Srpkinje koje su se bavile svojim pozivom, neke i prve naučnice i umetnice u Evropi. 

Prva doktorka Draga Ljočić, već je poznata, ali tu je i Marija Vučetić Prita, prva lekarka u Srba u južnoj Ugarskoj, pa Jelisaveta Načić koja se svrstala među prve arhitekte Evrope, ili Julija Hlapec Đorđević, prva žena doktor nauka u Austrougarskoj... bila je među njima i Milica Bogdanović, koja 1906. brani doktorsku disertaciju na Zagrebačkom sveučilištu, potom postaje prva južnoslovenska istoričarka i profesorka istorije i geografije. Između dva rata u pančevačkoj Gimnaziji je i iz svakog dela života ostavila knjigu... Zahvaljujući prof. dr Ivani Spasović iz Arhiva SANU, ove žene izlaze iz polumraka istorije, a njihovi životi zabeleženi su među koricama knjige „Bile su prve”. Ovaj „zbornik” prvih žena počinje biografijom Marije Milutinović Punktatorke, žena Sime Milutinovića Sarajlije, značajne i po svom delu, predstavljene su i prve učiteljice, prve žene koje su se bavile advokaturom i sve one koje su završavale konzervatorijume.

Jedna od junakinja je i prva srpska novinarka Milica Tomić, kći Svetozara Miletića, čuvenog političara iz južne Ugarske i supruga Miletićevog naslednika, takođe političara Jaše Tomića. Poglavlje pripada i slikarki Katarini Ivanović, koju Srpsko učeno društvo prima u članstvo 1876. godine, u trenutku kada ni u jednoj evropskoj akademiji nauka žena nema. Tu su i Draginja Draga Ružić, prva srpska glumica, Sultana Cijuk, prva operska pevačica. Jovanka Stojković bila je prva školovana pijanistkinja, učenica Franca Lista, koja je nastupala na svim evropskim scenama, pa prva fotografkinja Marija Rosandić... Spasovićeva otkriva i beleži i priču o mladoj naučnici Milevi Marić, koja na Ciriškom fakultetu usmeno brani diplomski rad, ali nikada ne dobija diplomu zbog sukoba Alberta Ajnštajna sa njenim profesorom. 

 Knjiga najvećim delom čitaoca vraća u 19. vek u Kneževinu, kasnije Kraljevinu Srbiju i Austrougarsku, koje su bile ispred svoga vremena po pravima devojaka za školovanje.

„Ovim damama je bilo teže, jer su stasavale u vreme kada ne postoje prava žena, ili su tek u začetku. Ako su prve među njima morale da se izbore za pravo da se školuju, sledeće su imale zadatak da budu među prvima koje mogu da uđu na univerzitet, a one koje su to uspele, da se bore za jednaka prava pri zapošljavanju i konačno, za pravo glasa. Vodila sam se time, da će čitaoci biti oni koji istoriju tek saznaju. Istorija ima pedagoško dejstvo, a ako je moguće i uticaj, jer znam da su mladi u vremenu traženja uzora i verujem da mogu da ih pronađu i među istorijskim ličnostima. Volela bih da junakinje knjige budu uzori čitaocima”, ističe dr Ivana Spasović, autorka knjige, u kojoj su neke biografije tek dotaknute, jer kako se ide ka novijem dobu, više nema prvih, ali ima uticajnih, a kroz njihove biografije se može pratiti razvoj nauke, umetnosti....