Plave oči srpske književnosti

Delo „Kratka istorija antičkog sveta” prof. Dr Žarka Petkovića, objavljeno u 114. „Kolu” Srpske književne zadruge, a po rečima autora, zamišljeno je kao uvod u antičku istoriju, kao pregled najvažnijih događaja, misli i dostignuća iz tog dalekog sveta.

„Prvobitna namera bila mi je da napišem gimnazijski udžbenik, za posebna odeljenja đaka, onih koji se posebno interesuju za istoriju. Vremenom i sticajem okolnosti, tekst je dobio nešto šire okvire. U obliku koji je danas pred čitaocima, ova knjiga namenjena je svima čija se radoznalost proteže na daleku prošlost i u njoj antička istorija je podeljena na epohe, izvršena je periodizacija, na jedan od uobičajenih načina”, istakao je Žarko Petković.

Govoreći o ovoj knjizi, prof. dr Jelena Femić Kasapis istakla je da je napisana u popularnonaučnom, odmornom, privlačnom i živopisnom stilu, da glavna poglavlja započinju opštom slikom prostora i vremena, u vidu koordinata fizičke geografije, tako da čitalac neprimetno biva premešten rečju i misaonom slikom u davni prostor i vremena. Po mišljenju prof. dr Jelene Femić Kasapis, jezik ove knjige je savremen, odvagano opušten, oslobođen elemenata koji bi mogli razvejati čitaočevo interesovanje, a delo obiluje i osvrtima na razlike u pogledima i shvatanjima nekad i sad, što ga većma približava savremenom duhu i vremenu – današnjem čitaocu.

– Knjiga Žarka Petkovića „Kratka istorija antičkog sveta”, nastavnika na Katedri za rimsku istoriju Filozofskog fakulteta Univerziteta u Beogradu, na jezgrovit, slikovit i uputan način prikazuje istoriju Starog sveta. Knjiga obuhvata današnjoj nauci poznate narode i prostore, na kojima je čovek živeo i delovao u ovoj eposi: Bliski istok, Egipat, Indiju, Kinu. Najveći prostor osnovnog tela teksta zaprema – što se samo po sebi razume – reč posvećena starim Grcima i Rimljanima, njihovim kretanjima, poduhvatima i dostignućima; njihovim usponima i padovima i njihovoj kulturnoj zaostavštini, na koju je savremena evropska civilizacija oslonjena obema nogama. Pored grčkih i rimskih dostignuća, na stranicama ove knjige svoje mesto su našli mnogi neevropski pronalasci kojima se i danas svet služi: feničansko pismo, takozvane arapske, a u stvari indijske cifre, kineska svila, sumerska matematika. Pominju se i Hetiti, prvi civilivizovani Indoevropljani. Jedan od podnaslova posvećen je Jevrejima, vezanim za svoga boga koji „učestvuje u istoriji” – rekla je prof. dr Jelena Femić Kasapis.

U svom „Kolu” Srpska književna zadruga štampala je i „Bibliografiju Srpske književne zadruge 2003-2022” Dejana Vukićevića, nedavno preminulog književnika, bibliotekara i bibliografa Narodne biblioteke Srbije. Dejan Vukićević (1965–2022) bio je autor SKZ-a, a ova izdavačka kuća objavila je i njegovu zbirku „Privatna antologija, izabrane priče”.

Na predstavljanju „Bibliografije” Dejana Vukićevića u SKZ-u, govorili su Gordana Đilas, književnica i bibliograf iz Novog Sada, i profesor Jovan Pejčić. Kada je bio blizu završetka „Bibliografije”, pisac Dejan Vukićević se razboleo. Znajući ishod kratke i teške bolesti, javio se koleginici Đilas i ostavio joj u amanet da dovrši ovo njegovo poslednje delo, kojim se i sam upisao u našu najstariju i najugledniju književnu ediciju „Kolo”.

„Koliko Srpska književna zadruga drži do svojih izdanja i programa, edicija i njihovog trajanja u kulturi, videlo se još 1967. godine, kada je, o 65. godišnjici ove ustanove, objavljena ’Bibliografija srpske književne zadrure 1892–1967’, čiji je autor bio Milan Živanović, i to u 60. (plavom) ’Kolu’. Knjiga ima 443 strane, sa popisom svih izdanja, istorijskim pregledom i podacima, foto-materijalom i registrima.

Docnije je, u toku stogodišnjeg rada, SKZ objavila još tri knjige svoje Bibliografije, u kontinuitetu, sve tri u Kolu, autora Radisava Cajića, dok je petu knjiga, koja obuhvata razdoblje od 2003. do 2022. godine delo Vukićevića, o 130. godišnjici SKZ-a”, rečeno je ovom prilikom.

Na više od 600 strana, Dejan Vukićević je, modernim bibliografskim metodom, sistematizovao sva izdanja Srpske književne zadruge u poslednje dve decenije, i to po edicijama; „Kolo”, „Divot izdanja Kola”, „Savremenik”, „Poučnik”, „Atlas”, „Mala biblioteka”, „Antologije”, „Književna misao”, „Istorijska misao” i dr.

Hronološki red omogućio je da svi neophodni podaci jedne bibliografije budu pregledni i sistematski poređani, tako da čitalac ima pred sobom ukupnu izdavačku delatnost ove ustanove. Bibliografija sadrži ne samo naslove knjiga i edicija već i ukupne sadržaje svih knjiga, naslove poglavlja, priča, pesama, eseja, svih žanrova ove edicije. Popisani su ne samo godine izdanja, prevodioci, priređivači, nego i tiraži, brojevi strana, štamparije, ilustracije i mnogi drugi podaci koji svedoče o vremenu i društvenoj i kulturnoj atmosferi u kojima su knjige pisane, birane, prireživane, prevođene...

O 130. godišnjici SKZ-a u „Kolu” je objavljen i zbornik radova „Plave oči srpske književnosti – Kolo SKZ, kao ogledalo razvoja srpske književnosti i jezika”. Tu se nalaze tekstovi o osnivanju Srpske književne zadruge, o narodnoj, staroj, modernoj i avangardnoj srpskoj književnosti u ediciji „Kolo”, o savremenoj poeziji i prozi u „Kolu”. O srpskim piscima iz Crne Gore, sa Kosova i Metohije, iz Hrvatske, Dubrovnika, u ovoj ediciji. Takođe, ovo delo sadrži i tekstove o zastupljenosti Vuka, Njegoša, Crnjanskog i Andrića, kao i srpskih vodećih lingvista u Zadruginom „Kolu”.

„Osnivaoci Srpske književne zadruge učinili su što je od njih zavisilo da se počne ovaj za srpsko narodno razviće neosporno koristan posao. Oni s ovim u većoj opširnosti iznose šta ih je na to pobudilo i kako na tom misle raditi. Na narodu je sad da svojim pristankom ili saučešćem što obilatilijm kaže kako o ovoj potrebi sam misli“, pisao je akademik Vladimir Ćorović.