O bremenitim vremenima nekad i sad

Nakon izložbe skulptura „Iskonsko u modernom – Olga Jančić” i izbora od 130 dela na postavci „O gradu i identitetu”, u Muzeju savremene umetnosti u Beogradu večeras u 18 sati biće otvorena  još jedna, treća po redu postavka koja baštini dela iz bogate i vredne kolekcije ove kuće. Na ovoj izložbi, koja se smestila na četvrtom i petom muzejskom nivou (dve prvopomenute nalaze se u ostatku izložbenog prostora na Ušću) publiku će dočekati oko 100 umetničkih ostvarenja iz perioda između dva svetska rata i savremenog stvaralaštva za koja je zajednički imenitelj angažovana umetnost, odnosno ono stvaralaštvo koje ukazuje na goruće društvene probleme i podstiče potragu za rešenjima.

Izložba „Rez – linija – otisak”, koja će trajati do 20. avgusta, rezultat je studijskog rada kustosa mr Mišele Blanuše i Miroslava Karića, koji su odabrali neke od najpoznatijih stvaralaca kao što su Đorđe Andrejević Kun, Marijan Detoni, Sergije Glumac, Prvoslav Pivo Karamatijević, Mirko Kujačić, Oton Postružnik, Bratislav Stojanović, Đurđe Teodorović, Antun Zupa, kao i radove Vladana Jeremića i Rene Redle, Siniše Ilića, Bojana Đorđeva, Darinke Pop-Mitić, KURS-a (Miloš Miletić i Mirjana Radovanović), Milice Ružičić i Nikole Radosavljevića.

Sam naziv izložbe upućuje na fenomen grafičkog medija, koji u međuratnom vremenu u Kraljevini Jugoslaviji postaje sve zastupljeniji kod umetnika koji su u jednostavnosti i vizuelnoj snazi grafike, kao i njenim mogućnostima multiplikovanja, prepoznali potencijal za direktniji kritički iskaz o društveno-političkoj realnosti, neposredniju komunikaciju sa širom javnošću i bržu distribuciju poruke. Ovakva umetnost s kraja treće i četvrte decenije prošlog veka gotovo sto godina kasnije u radu pojedinih savremenih umetnika i umetničkih grupa aktivnih na domaćoj, regionalnoj i internacionalnoj sceni, predstavlja važno i referentno polje idejnih i formalno-stilskih polazišta u kritičkim promišljanjima aktuelnih lokalnih i globalnih društveno-političkih okolnosti i kretanja.

Kako nam otkrivaju Blanuša i Karić, obilje dela činiće grafički listovi iz devet mapa i nekoliko slika međuratnih autora, dok su savremeni umetnici predstavljeni kroz različite medije, od grafika, serije crteža i akvarela, preko objekata, tekstila, foto-dokumentacije, audio i video- radova pa do scenografije i murala. Oni dalje ukazuju na ključne izložbene momente koji se tiču autora iz prošlog veka:

– Grafički medij nije bio samo likovni izraz, suprotstavljen tada dominantnom slikarstvu građanskog modernizma, već je bio i sredstvo političke borbe, agitacije o idejama levice i širenju klasne svesti. Omogućio je da se preispituju društveno-ekonomski konteksti u kojima se odvijala svakodnevna nehumana i teška egzistencija gradskog i seoskog stanovništva. Tako je, recimo, Kun u čuvenoj grafičkoj mapi „Krvavo zlato” kroz 28 drvoreza prikazao realnost borskih rudara i samog Bora, tada najvećeg proizvođača bakra u Evropi, u kojem je prisustvo kapitala Francuske kompanije „Sveti Đorđe” diktiralo društveni život grada. Glumac u mapi linoreza „Metro” u svojevrsnom stripovskom nizu prizora ili gotovo filmskih kadrova sugestivno uvodi posmatrača u priču o modernizaciji velikih gradova prve dve decenije 20. veka i o društvenom otuđenju pojedinca, dok tokom postdiplomskih studija u Parizu Detoni beleži život otpuštenih i nezaposlenih radnika, njihove proteste, što će rezultirati štampanjem njegove najpoznatije mape 30 linoreza pod nazivom „Ljudi sa Sene”.

Karić dodaje da su njih dvoje kustoski prilično inicirala razmišljanja o vremenu u kojem trenutno živimo i koje je jedan bremenit istorijski trenutak pun izazova.

– Svet je suočen sa globalnim sukobom, ekonomskom krizom, sve izraženijom klasnom stratifikacijom, sa rastom nacionalizama, različitim vidovima eksploatacije i ljudskih i prirodnih resursa i sve težim položajem radnika u svim društvenim sferama. Reaktuelizaciju umetničkog nasleđa društveno angažovane umetnosti međuratnog perioda savremeni umetnici vide kao mogućnost da ukažu na neuralgične tačke u društvu i vremenu u kojem žive i rade. Na ovoj izložbi se pokreću važna pitanja koja se tiču sadašnjeg stanja ljudskih sloboda, materijalnog statusa radnika, društveno-proizvodnih odnosa... Umetnici se bave stanovanjem i pravom na dom, novim oblicima klasnog raslojavanja, istorijskog revizionizma kao i mogućnostima da umetnost bude prostor emancipacije, promena i otpora – daje nam uvid u savremeni kontekst Karić.

Na pitanje koliki je bio tada, a koliki je danas domet koji ovakav vid umetničkog izraza može da ima na dinamiku nužnih promena Mišela Blanuša odgovara:

– O moći i kritičkoj oštrici angažovane umetnosti u periodu tridesetih godina prošlog veka najviše govori činjenica da je neretko bila pod lupom vlasti, zabranjivana, primorana na ilegalne načine produkcije i distribucije. Refleksija istorijskih primera umetničko-društvenih angažmana ostaje za umetnike danas važna u pronalaženju novih vidova kolektivnih delovanja, demokratizacije i socijalizacije umetnosti, a verujemo da kritički govor u umetnosti ostaje snažan potencijal i pogon za promene kako bismo uspostavili bolje i pravednije društvo.