Prvi su uklonili rešetke sa prozora

Od kada je 14. aprila 1963. godine Institut za mentalno zdravlje u Beogradu počeo sa radom kao prva socijalno-psihijatrijska ustanova na Balkanu, uz žestoke socijalne otpore koji su pratili otvaranje „ludnice u centru grada”, nekoliko stotina hiljada ljudi sa mentalnim problemima do danas je dobilo pomoć. Slučaj je hteo da datum rođenja ovog instituta u istoriji humanijeg odnosa prema duševnim bolesnicima padne tačno vek nakon otvaranja prve srpske institucije za lečenje mentalnih bolesnika, koja je bila nazvana Dom za sumasišavše. Činjenica da se ova ustanova nalazi unutar samog „kruga dvojke” i da je prva sklonila rešetke sa prozora, ima simbolično značenje, od kojih je najvažnije – skidanje socijalne stigme sa osoba koje su došle da traže pomoć zbog mentalnih problema.

Dr Milica Pejović Milovančević, direktorka Instituta za mentalno zdravlje, dečji psihijatar i profesor na Medicinskom fakultetu u Beogradu, podseća da je ova ustanova bila pionir u mnogim oblastima psihijatrije. Dnevna bolnica za decu otvara svoja vrata 1988. godine, a 2008. počinje sa radom Dnevna bolnica za adolescente, jedinstvena po svom sistemu rada na Balkanu. Tri godine kasnije otvoren je Odsek za sudsku psihijatriju, a 2012. godine Odsek za perinatalnu i reproduktivnu psihijatriju, prvi te vrste u Srbiji. Septembra 2009. godine institut je imenovan za Kolaborativni centar Svetske zdravstvene organizacije, a danas je nastavna baza nekoliko fakulteta Univerziteta u Beogradu.

„U Institutu za mentalno zdravlje postoje tri bolnice – za decu, adolescente i bolesti zavisnosti. Svakoga dana između 200 i 300 osoba svih starosnih dobi dođe u institut, a najveći broj njih potraži pomoć zbog depresije, anksioznosti i problema sa prilagođavanjem na životne okolnosti. Najčešći razlog zbog kojeg roditelji dece traže pomoć jesu poremećaji iz spektra autizma, smetnje u intelektualnom razvoju i problemi u ponašanju, dok se u adolescenciji pomoć najviše traže zbog emocionalnih turbulencija. Nažalost, primećujemo porast mladih sa suicidalnim tendencijama i onih koji se samopovređuju, a ozbiljno smo zabrinuti zbog uticaja društvenih mreža na psihičko zdravlje generacije na raskršću detinjstva i mladosti”, naglasila je naša sagovornica.

Statistika govori da je tokom protekle godine godine bilo 1.144 hospitalizacija, a prosečna dužina lečenja na kliničkom odeljenju bila je 21 dan.

„To smatramo izuzetnim stručnim uspehom. Obavljeno je preko 50.000 specijalističkih pregleda, od čega je bilo 10.000 novih pacijenata. Oko 240 dece godišnje se hospitalizuje u našem institutu, a na odseku za epilepsiju obavi se oko 3.000 godišnjih pregleda”, ukazuje dr Pejović Milovančević.

Prva direktorka instituta bila je dr Slavka Morić Petrović. Ona je, kako kaže naša sagovornica, prilikom njegovog otvaranja rekla da je u našoj zajednici sazrela svest o tome da je „duševni poremećaj jednak telesnoj bolesti”.

„Ustanovu je orijentisala na dispanzerski sistem rada i počela sa otvaranjem dnevnih bolnica, socioterapijskih klubova i uvođenjem okupacione terapije. Na taj način počinje sa radom prva psihijatrijska ustanova u ovom delu Evrope sa potpunom socijalno-psihijatrijskom orijentacijom, koja akcenat lečenja i podršku pacijentima stavlja u društvenu zajednicu i insistira na socijalnim i psihološkim metodima lečenja psihijatrijskih bolesti. Godine 1968. otvorena je prva citogenetička laboratorija u zemlji, čime institut postaje rodonačelnik genetike u psihijatriji”, sa ponosom ističe dr Milica Pejović Milovančević.

Institut ubrzo postaje jedno od najeminentnijih psihijatrijskih ustanova SFRJ i duplira stručni kadar, a u njegove temelje imena su utkala brojna imena domaće i svetske psihijatrije, između ostalih i dr Dušan Petrović, dr Predrag Kaličanin, dr Jovan Bukelić, dr Petar Opalić i profesorka dr Dušica Lečić Toševski, dr Svetomir Bojanin, dr Tomislav Sedmak, dr Nevenka Tadić, dr Ljubomir Erić, dr Veronika Išpanović i dr Marko Munjiza.