Prva srpska fotografkinja Marija Mara Rosandić

Srpska kulturna istorija prebogata je ličnostima koje su kroz svoja dela ostavile neizbrisiv trag. Mnogi od njih su bili začetnici i pioniri u oblastima u kojima su se ostvarili i postigli uspeh. Jedna od takvih ličnosti jeste i Marija Mara Rosandić, prva školovana fotografkinja u Srbiji, ali i na Balkanu. Iako je i sama zadužila srpsku kulturu, Mara je, nažalost, poznatija kao supruga čuvenog srpskog vajara Tome Rosandića.

Rođena je u 1883. godine u Rumi, u imućnoj i uglednoj porodici. Zahvaljujući tome, imala je priliku da se školuje u Evropi. Tako je, kao poliglota i uz određeno muzičko obrazovanje, boravila u Minhenu, gde je učila fotografski zanat, odnosno studirala umetničku fotografiju. Po povratku u domovinu, postaje saradnik prvog srpskog foto-časopisa pod nazivom „Fotografski pregled”, a 1928. godine osniva prvi srpski foto-klub. Nakon toga pokreće svoj foto-atelje, prvo u Beogradu, a potom i u Zagrebu. U tom periodu počinje da fotografiše umetničke eksponate i tada se zapravo upoznaje s tadašnjom umetničkom elitom, među kojom su bili: Ivan Meštrović, Petar Dobrović, Toma Rosandić, slikar Ignjat Job, Mirko Rački, Ljuba Babić...

Veliki korak u njenom životu dogodio se 1912. godine, kad se udala za čuvenog vajara Tomu Rosandića. U tom trenutku ona je bila prva žena umetnički fotograf na Balkanu, što je za to vreme bilo veoma napredno i u nekom smislu revolucionarno. Nažalost, cela foto-dokumentacija Marije Mare Rosandić je nestala posle njene smrti.

Sa suprugom je živela u zajedničkoj kući na Senjaku, a kako nisu imali dece, usvojili su i odgajali ćerku njenog rođenog brata Branislava. Ova kuća, koju je sagradio i u kojoj je živeo i radio vajar Toma Rosandić (1878–1958), ujedno predstavlja prvi memorijalni muzej u Beogradu, koji je otvoren 1963. godine.

Mara Rosandić i njeno delo upotpunjuju sadržaj Muzeja Tome Rosandića. Mara je fotografisala svog supruga, ali i njegova dela, putovanja i izložbe, kolege umetnike i savremenike. Bila je i plodan primenjeni umetnik u oblasti tekstila, čije su tapiserije, zavese i stolnjaci dali lični pečat ambijentu njihove kuće.

Godine 2019. Galerija Artget priredila je retrospektivnu izložbu fotografija prve srpske fotografkinje i tom prilikom je publici u Beogradu predstavljeno stvaralaštvo ove izuzetne žene, koja je svojim pionirskim radom u oblasti fotografske umetnosti obogatila srpsku kulturu.

Dr Ana Stjelja