O Džem-sultanu Vere Mutafčijeve

„Slučaj Džem-sultana” najznačajniji je roman bugarske spisateljice Vere Mutafčijeve (1929–2009), napisan u istočnjačkom maniru uvezanih priča različitih svedoka i pripovedača o njegovoj tragičnoj sudbini.

Džem-sultan, o kome je pisao i naš nobelovac Ivo Andrić u „Prokletoj avliji”, za života bio je svuda stranac, Srbin ili nevernik, kod svojih, Saracen ili Mavar, za hrišćane. „Džem u svojoj smrti pripada svima verovatno zato što ne možeš da izmisliš ništa ljudskije od patnje”, po svedočenju Ajas-bega.

Odbačeni princ bez prestola, sultan bez sultanata, drugi sin Mehmeda Drugog Osvajača, Džem posle očeve iznenadne smrti uživa naklonost vojske, kao što je uživao i veću naklonost svog pokojnog oca. Njegov brat Bajazit, s druge strane, ima nasledno pravo na tron, institucionalnu moć i verske prvake, ali Džem ipak odlučuje da se proglasi sultanom Anadolije. Bajazit ga ubrzo svrgava i Džem svoj život provodi u progonstvu, prvobitno na Rodosu, u krugu krstaškog reda jovanovaca, pa u Francuskoj, ne bi li postao zarobljenik malteškog reda i završio u Vatikanu. U decenijama koje će uslediti postao je puko oružje u rukama zapadnih moćnika i hrišćanske crkve, žrtva političkih i religijskih previranja u predvorju modernih vremena, prvi politički zatvorenik, disident sopstvene zemlje, vojske i tradicije, apatrid i pesnik, zabludeli princ u sudaru dva sveta, Istoka i Zapada.

Vera Mutafčijeva poznata je bugarska spisateljica i istoričarka. Rođena u Sofiji, u akademskoj porodici, diplomirala je istoriju i već ranih šezdesetih otpočela karijeru kao naučna saradnica Instituta za balkanske studije Bugarske akademije nauka. Stekla je međunarodni ugled istraživanjem u oblasti osmanskih studija. Od sredine šezdesetih posvećuje se pisanju, pretačući svoja akademska saznanja u živopisne istorijske romane popularne na celom Balkanu i u Istočnom bloku. Jedna je od retkih spisateljica koje su doživele priznanje i kao istoričarke i kao pisci. Dobitnica je brojnih književnih nagrada. Devedesetih je počela da se bavi angažovanim novinarstvom, kao istaknuta zagovornica tranzicije bugarske komunističke države u otvoreno društvo. Njeni romani su prevedeni na hrvatski, slovenački, češki, francuski, nemački, mađarski, poljski, rumunski i ruski jezik.