Već 24 godine s Prizrenom u srcu

Danas se navršavaju tačno 24 godine od progona srpskog življa s područja prizrenske opštine. Ponedeljak, 14. jun 1999. godine, bio je lep i sunčan, ali tužan za Srbe iz drevnog carskog grada Prizrena. Ulice su bile pune izbezumljenih ljudi koji su iz časa u čas pristizali iz okolnih sela. Čuo se plač dece i žena. Okupljeni su pitali jedni druge kada će i da li će morati da napuste svoja vekovna ognjišta.

Negde oko podneva više od 10.000 srpskih duša u koloni automobila, autobusa i traktora, dugoj oko dva kilometra, odlučilo je da krene na put u neizvesnost spasavajući svoje živote. Kolona je krenula ka Brezovici da bi preko Štrpca, Uroševca i Prištine stigla do centralne Srbije.

Dok su nezaštićeni civili napuštali svoj zavičaj, albanski ekstremisti i teroristi iz okolnih šuma i s brda počeli su da silaze u Prizren, u kojem je odlučilo da ostane oko 300 Srba. Pripadnici takozvane OVK, naoružani do zuba, u prisustvu Kfora, počeli su da zaposedaju srpske kuće i stanove. Već narednog dana na zgradama svih državnih preduzeća vijorile su se albanske zastave.

Dani su prolazili a Srbi koji su odlučili da ostanu u rodnom gradu postali su mete albanskih ekstremista. Započela je prava hajka na njih, pa su svakog dana kidnapovane ili ubijane osobe srpske nacionalnosti. Ubistva i kidnapovanja otpočela su već 21. juna, kada su u svojoj kući zaklani Panta Filipović i Marica Stamenković. Samo nekoliko dana kasnije ubijen je u svom stanu Milorad Cucurević, dok je njegova supruga pronađena obešena u podrumu zgrade u kojoj su živeli. Ista sudbina zadesila je i Krstu Jovanovića i njegovu suprugu Gordanu, kao i Čedomira Babarogića zajedno sa suprugom Olgom. U svom domu ubijen je i Dragan Šundrić, a Jezdimir i Đurđa Nešić su zaklani, takođe u svojoj kući. I tako redom, svakog dana...

Samo od polovine juna do kraja avgusta 1999. godine u Prizrenu je ubijeno ili zaklano pedesetak srpskih duša, a kidnapovano je isto toliko, o čijoj se sudbini još ništa ne zna. Preostali srpski živalj koji je odlučio da ostane u svojim domovima nakon ovih zlodela albanskih terorista spas je potražio u Prizrenskoj bogosloviji.

Zločin koji se dogodio 27. juna 1999. u selu Dojnice nadomak Prizrena jasno pokazuje koliko su albanski zlikovci bili željni srpske krvi. Tog dana u ovom mirnom srpskom selu ubijeno je 16 Srba u poodmaklim godinama, koji su izgubili živote ni krivi ni dužni. Na najsvirepiji način ubijeno je četvoro članova porodice Stojković, troje Stevanovića, po dvoje iz porodica Spasić, Radivojević, Đekić i Antić i jedan član porodice Nikolić. Za sva ova zlodela još niko nije odgovarao.

Na području prizrenske opštine do juna 1999. godine živela su 170.572 stanovnika – 132.423 Albanca, 11.500 Srba, 19.423 muslimana, 7.133 Turčina, 3.987 Roma i oko 12.000 pripadnika ostalih nacionalnosti. Prema najnovijim podacima, danas je u ovoj opštini nastanjeno više od 224.535 stanovnika, od kojih svega stotinak Srba, zajedno sa srpskim življem na području Sredačke župe i u povratničkom selu Novake, nadomak Prizrena. Oko 15.305 stanovnika su muslimani, Romi i Turci, a ostatak čine Albanci, nastanjeni iz okoline, iz mesta širom KiM, kao i iz susedne Albanije. S područja Prizrenskog okruga proterano je više od 31.320 Srba i nealbanaca, a iz čitave pokrajine više od 220.000. Za protekle 24 godine u južnu srpsku pokrajinu vratilo se samo oko dva odsto proteranih, većina u poodmaklim godinama.

Srbima proteranim iz carskog grada podno Šar-planine Prizren je i dalje u srcu, iako su od progona prošle 24 godine. Često ga posećuju, ali za njihov povratak u rodni grad nema uslova. Sva sela na području prizrenske opštine, izuzev povratničkog sela Novake, gde ima dvadesetak Srba, i sela Sredačke župe, gde ih ima pedesetak, ostala su bez srpskog življa. Slično je i u ostalim gradovima i selima na području Metohije.

Miroslav Todorović,
Beograd/Prizren