Dokle sežu granice srpske književnosti

Granice srpske književnosti ne mogu se potpuno precizno odrediti, one se podudaraju s granicama mogućnosti interpretacije književne prošlosti i aktuelnog stvaranja u kojoj će se njihov smisao menjati, ali ne i nacionalni predznak – deo je zaključaka iz Deklaracije o granicama srpske književnosti, usvojene na Četvrtoj interkatedarskoj srbističkoj konferenciji održanoj u Tršiću minulog vikenda. Domaćin konferencije, kao i uvek, bio je Naučno-obrazovno-kulturni centar „Vuk Karadžić”. Okupili su se predstavnici srbističkih katedri sa svih filoloških, filozofskih, učiteljskih i pedagoških fakulteta u Srbiji, Republici Srpskoj i Crnoj Gori, uključujući i predstavnike Instituta za srpski jezik SANU, Instituta za književnost i umetnost u Beogradu, Odbora za standardizaciju srpskog jezika, Zavoda za unapređivanje obrazovanja i vaspitanja...

– Tokom konferencije održano je osam plenarnih izlaganja, a podneto je i osam referata. Nakon izlaganja sve kolege učestvovale su u diskusiji, tokom koje je utvrđeno da je okupljanje srbista bilo plodotvorno. Usvojena je Deklaracija o granicama srpske književnosti, uz zaključak da treba da bude jedan od strateških dokumenata prilikom utvrđivanja trasa naše kulturne politike. Svi su izrazili zadovoljstvo što se održavanje srbističkih konferencija u Tršiću, jednom od simboličkih orijentira naše kulturne istorije, ustalilo na najbolji način, i da takav model naučnih okupljanja treba negovati i ubuduće – sumirao je za „Politiku” prof. dr Slavko Petaković, urednik ovogodišnje interkatedarske srbističke konferencije.

Predstava o nacionalnosti srpske književnosti, napominju srbisti u tek usvojenoj deklaraciji, izgrađuje se uporedo sa srpskom nacijom-državom, koja je ustanovljavanjem akademske discipline istorije književnosti stvarala simbolički temelj srpske nacije. Eksperti naglašavaju da je neophodna „skrupuloznost istrajnog rada na očuvanju granica srpske književnosti interpretacijama, čija valjanost počiva na vernosti onim osobenostima srpske nacionalnosti uspostavljenim interpretativnom tradicijom, čije bi napuštanje ili menjanje do neprepoznatljivosti osporilo osećanje trajanja srpske nacije”.

Srbističke katedre za valjano interpretativno određenje nacionalnih granica srpske književnosti ističu uvažavanje pet principa. Prvi je jedinstvo srpske nacije, kulture i književnosti, bez obzira na državne i regionalne razlike. Kao drugi kriterijum, preciziraju da je „Bitna inicijalna određenost srpstva pravoslavljem, koje je od samog početka, od vremena Svetog Save, bilo otvoreno za uticaje sa strane. Sve to odraženo u književnosti podjednako je srpsko, baš kao i različiti jezici i poetike.” Pod tri ističu da srpska književnost nema pretenzija na obuhvatanje, unutar istih nacionalnih granica, onih zajednica koje su Srbima bliske jezikom i delom narodnih tradicija, ali koje sebe ne određuju kao srpske.

– Težnja ka što jasnijem određenju granica srpske književnosti, ne radi njenog izolovanja, nego radi preciziranja predmeta srpske književnosti kako bi se omogućilo bolje razumevanje njenog odnosa sa drugim književnostima tokom celog njenog trajanja, od pojave usmene i srednjovekovne književnosti uz primanje vizantijskih uticaja do današnjih raznolikih razmena sa širokim krugom svetskih književnosti i kultura – četvrti je uslov za valjano određenje nacionalnih granica srpske književnosti koji se navodi u deklaraciji.

A kao peti, ističe se – razumevanje pojava dvostruke pripadnosti (poput dubrovačke književnosti i delova narodne književnosti) kao načelne osobenosti interpretativno određenih granica koje u međusobnom dodiru mogu ispoljavati asimetričnost, i kao konkretne osobenosti srpske književnosti stvarane na jezicima koji su, uprkos lingvističkoj identičnosti, drugačije simbolički određeni kao instrumenti nesrpskih kultura.