O zločinu nad kosovskim Srbima

Pohvalio bih feljton Nenada Antonijevića objavljen u „Politici” iz njegove knjige „Prećutani zločin” kao verodostojni istorijski prikaz terora koji je vršen nad kosovskim Srbima u vreme Drugog svetskog rata. U tekstu „Formacije albanskih kvislinga”, Antonijević lepo objašnjava situaciju u kojoj su se našle nemačke okupacione snage posle kapitulacije Italije u jesen 1943. godine na teritoriji Albanije i na Kosovu i Metohiji, kada je pretila saveznička invazija na Balkanu. „Nemačke jedinice su u jesen 1943. godine bez otpora italijanske vojske zauzele teritorije koje su bile uključene u italijanski protektorat pod nazivom ’Velika Albanija’. Svoje formacije su smestile u većim gradovima i na strateškim položajima i saobraćajnicama, dok su ostale teritorije prepustile albanskim kvislinzima... Albanci su uživali tzv. relativni suverenitet jer su dobili sopstvenu civilnu upravu.”

Partizani su delovali isključivo u južnoj Albaniji, okolini Elbasana, a u većem delu Albanije i u Kosovskometohijskom okrugu kontrolu vlasti, uz Nemce su, u saradnji, držale albanske kvislinške nacionalističke snage, tzv. plemenska vojska – balisti (Balli Kombetar – Nacionalni front). Borbu su vodili protiv partizana i Srba, ali i drugih nealbanskih naroda, koji su za njih bili suvišni i nepoželjni na albanskoj teritoriji. Balisti se nikad nisu borili protiv fašističkih nemačkih trupa, jer su Nemci aminovali njihovo ujedinjenje i stvaranje „Velike Albanije”.

Tada su se dva najuglednija i najpoznatija Albanca potrudila da se stvori jedinstveni reprezentativni nacionalni komitet koji bi imao legitimitet da proglasi ujedinjenje i nezavisnost Albanije. Prvi je bio Albanac iz Albanije, Ibrahim-beg Bičaku iz Elbasana, a drugi Džafer Deva iz Kosovske Mitrovice, predstavnik kosovskih balista. U isto vreme je šef SS-a rajhsfirer Himler, koji je mnogo čuo o bosansko-sandžačkoj elitnoj regimenti iz vremena Austrougarske monarhije tj. „Handžar diviziji” dobio ideju o osnivanju još jedne takve regimente. Dobivši dozvolu od Hitlera formirao je SS brdsku diviziju „Skenderbeg” od albanskog nacionalnog entiteta, čiji je glavni zadatak bio da suzbije partizansku aktivnost, i to u granicama tzv. Velike Albanije. Međutim, ova divizija nije opravdala svoj renome u očima nacističke nemačke armije jer je doživljavala poraz za porazom u borbi protiv NOVJ, ali je njom albanska vlada bila zadovoljna, jer se nadala da će ovako dobro obučena i naoružana divizija kasnije poslužiti kao temelj za stvaranje buduće albanske nacionalne armije i žandarmerije.

Prizren je bio određen kao centar ove divizije, ali je Džafer Deva bio odlučio da se divizija „Skenderbeg” premesti u Kosovsku Mitrovicu, koja je ostala u sastavu Nedićeve Srbije. U tu svrhu Džafer Deva je formirao tzv. Kosovski puk, u brojčanom sastavu preko 8.000 balista, koji je trebalo da umaršira u Kosovsku Mitrovicu i nasilno preuzme vlast. Nedić je odmah intervenisao kod Hermana Nojbahera, specijalnog opunomoćenika nemačkog ministarstva inostranih poslova za jugoistok, koji je imao veliki uticaj na Džafera Devu. Posle Nedićevog zapomaganja i moljenja na kolenima Nojbaher je obećao da će sprečiti marš „Kosovskog puka” na Kosovsku Mitrovicu.

I sam Nojbaher je o ovom događaju svedočio u svojim memoarima. „Kad se general Nedić meni obratio sa gorkim tužbama i molbama, albanskoj vladi sam hitno preporučio da prestane sa masakriranjem i proterivanjem Srba. Čim sam video da moje intervencije nemaju uspeha, zapretio sam da ću dati ostavku na dužnost u Albaniji. Neka se onda neko drugi bavi zadatkom kako da zaštiti albanski teritorij od bugarskih pretenzija. Džafer Deva, koji je na Kosovu bio uticajan, obećao mi je da će intervenisati i odustati od marša na Mitrovicu, kako bi progoni Srba prestali. On je u tome imao uspeha. Pa ipak je od godine 1941. bilo urađeno mnogo zla i zločina nad Srbima.”

Tako je tada za dlaku sprečena okupacija Kosovske Mitrovice od strane albanskih nacionalista, ali evo, osamdeset godina kasnije ponovo nam se dešavaju iste situacije, događaji i problemi i opet moramo da molimo i tražimo od stranih faktora da nam obezbede sigurnost i slobodu Srba u Kosovskoj Mitrovici i čitavom Kosovu i Metohiji – nekadašnjoj kolevci srpskog naroda i srpske države.

Miomir Garašanin,
Beograd