Jednoglasan stav najuglednijih srpskih filologa

Deklaracija o granicama srpske književnosti usvojena je na Četvrtoj interkatedarskoj srbističkoj konferenciji održanoj 24. i 25. juna u Tršiću uz zaključak da ona treba da bude jedan od strateških dokumenata prilikom utvrđivanja trasa naše kulturne politike. To je peti u nizu dokumenata koje su do sada doneli najugledniji srpski filolozi na dosadašnjim interkatedarskim konferencijama koje se održavaju jednom godišnje. Svrstavaju se među najznačajnije za srbistiku i sve su rezultirale zapaženim deklaracijama.

Predsednik programskog odbora srbističkih konferencija u Tršiću do sada je bio prof. dr Miloš Kovačević, i bio je urednik prvog ovakvog skupa koji je označio početak zajedničkog rada srpskih filologa na rešavanju najbitnijih pitanja srpskog jezika i književnosti. Zatim, urednici su bili univerzitetski profesori Boško Suvajdžić, Aleksandar Milanović, Slavko Petaković, a urednik sledeće godine biće prof. dr Veljko Brborić. Na dosadašnjim konferencijama, između ostalih, plodove naučnoistraživačkog rada izlagali su i akademik Jasmina Grković Mejdžor i kolege profesori doktori Aleksandar Jerkov, Mihailo Šćepanović, Slobodan Vladušić, Viktor Savić, Milorad Pupovac i mnogi drugi.

U prvim pasusima nove deklaracije srbista piše da se granice srpske književnosti ne mogu potpuno precizno odrediti, da se podudaraju s granicama mogućnosti interpretacije književne prošlosti i aktuelnog stvaranja u kojoj će se njihov smisao menjati, ali ne i nacionalni predznak.

„Današnje granice srpske književnosti kao celine predstavljaju ishod sveobuhvatne interpretacije određenja granica srpske književnosti u posebnim epohama njene istorije. S obzirom na tradiciju interpretacije razlikovanja srpske od drugih književnosti, u vezi sa savremenim odnosom prema granicama srpske nacije, kulture i književnosti, obuhvataju „celokupni korpus srpske književnosti: narodnu, staru (uključujući i dubrovačku književnost) i novu književnost”, kako je navedeno u Deklaraciji o kanonu srpske književnosti”, navodi se u novoj deklaraciji.

Predstava o nacionalnosti srpske književnosti, saglasni su srbisti, izgrađuje se uporedo sa srpskom nacijom-državom, koja je ustanovljavanjem akademske discipline istorije književnosti stvarala simbolički temelj srpske nacije. Takođe, navode da „kao i sve granice uspostavljene odlukom na osnovu nezaključivog niza svojstava, granice srpske književnosti, pa onda i sama srpska književnost kao predmet, ne mogu se potpuno precizno odrediti”. Eksperti u deklaraciji naglašavaju da je neophodna „skrupuloznost istrajnog rada na očuvanju granica srpske književnosti interpretacijama čija valjanost počiva na vernosti onim osobenostima srpske nacionalnosti uspostavljenim interpretativnom tradicijom, čije bi napuštanje ili menjanje do neprepoznatljivosti osporilo osećanje trajanja srpske nacije”.

Za valjano interpretativno određenje nacionalnih granica srpske književnosti srbističke katedre ističu uvažavanje pet kriterijuma, među kojima je prvi „jedinstvo srpske nacije, kulture i književnosti bez obzira na državne i regionalne razlike”. Kao drugi, preciziraju: „Bitna je inicijalna određenost srpstva pravoslavljem, koje je od samog početka, od vremena Svetog Save, bilo otvoreno za uticaje sa strane. Sve to odraženo u književnosti podjednako je srpsko, baš kao i različiti jezici i poetike.” Pod tri ističu da „srpska književnost nema pretenzija na obuhvatanje, unutar istih nacionalnih granica, onih zajednica koje su Srbima bliske jezikom i delom narodnih tradicija, ali koje sebe ne određuju kao srpske”.

Kao četvrti uslov navode težnju „ka što jasnijem određenju granica srpske književnosti ne radi njenog izolovanja, nego radi preciziranja predmeta srpske književnosti kako bi se omogućilo bolje razumevanje njenog odnosa sa drugim književnostima tokom celog njenog trajanja, od pojave usmene i srednjovekovne književnosti uz primanje vizantijskih uticaja, do današnjih raznolikih razmena sa širokim krugom svetskih književnosti i kultura”. Peti princip je „Razumevanje pojava dvostruke pripadnosti (poput dubrovačke književnosti i delova narodne književnosti) kao načelne osobenosti interpretativno određenih granica koje u međusobnom dodiru mogu ispoljavati asimetričnost, i kao konkretne osobenosti srpske književnosti stvarane na jezicima koji su, uprkos lingvističkoj identičnosti, drugačije simbolički određeni kao instrumenti nesrpskih kultura.”

Time se i završava deklaracija u koju je „Politika” imala uvid, o kojoj je već pisala i uzgred, od svih medija jedino je naš list izveštavao o interkatedarskim srbističkim konferencijama sa samog skupa – iz Tršića.