​Škole ‒ svedoci epohe

Razvoj i istoriju srpskog školstva kroz epohe verno čuva Pedagoški muzej. U galeriji ovog zdanja u Uzun Mirkovoj ulici u toku je izložba „Stare školske zgrade u Beogradu”. Postavku čini bogata dokumentarna građa o dvadesetak najstarijih i najlepših škola u prestonici. Svojevrsna lična karta ovih obrazovnih ustanova predstavljena je na velikim panoima. Zahvaljujući tim podacima, publika se može podsetiti kada je neka ustanova osnovana, na kojoj adresi, po čijem idejnom projektu je izgrađena... Tu je i niz drugih korisnih podataka koji upotpunjuju „biografiju” škola, a one su svedoci jednog vremena i mnoge su deo kulturne baštine, upisane kao spomenici kulture. Neke od njih su menjale ime, rasle, razvijale se ili se povezivale sa drugim obrazovnim ili kulturnim ustanovama.

Tako je stara Osnovna škola „Ljuba Nenadović”, koja je izgrađena 1840. godine, kao zaštićeni spomenik kulture adaptirana i pretvorena u Zavičajni muzej Žarkova. Pažnju privlači i priča o OŠ „Branko Radičević” na Topčiderskom brdu, koja je među voćnjacima i vinogradima od 1933–1936. godine sagrađena prema projektu arhitekte Desanke Šanke Manojlović. Nosila je ime čuvenog pesnika od svog osnivanja do 1972. godine kada je preseljena na Novi Beograd. Prva beogradska realka, koja je građena u evropskom duhu i u stilu klasicizma, bila je smeštena u zgradi sadašnjeg Pedagoškog muzeja. Mirijevska osnovna škola podignuta je 1851. godine od novca stanovnika ovog naselja. Posetioci mogu da se upoznaju sa istorijatom škole na Savincu, koja se od osnivanja 1852. do 1862. godine zvala Škola na Vračaru. Na panoima je predstavljena i OŠ „Matija Ban” na Banovom brdu, zatim osnovna škola koja je izgrađena 1893. godine na Dorćolu prema projektu Milana Kapetanovića u stilu akademizma i koja je predstavljala uzor za kasnije škole u Srbiji.

Od 1927. godine ova škola bila je poznata kao Srpska kraljevska osnovna škola, urađena strogo po tadašnjim pravilima za gradnju, koja su podrazumevala moderne i higijenske aršine. U ovoj zgradi kasnije je osnovana OŠ „Janko Veselinović”, a danas je u njoj Tehnička škola za obradu drveta.

U šetnji kroz izložbeni prostor posetioci mogu da vide i zapise o Velikoj školi, Rektoratu Univerziteta u Beogradu, OŠ „Kralj Petar”, OŠ „Vojislav Ilić”, Zemunskoj gimnaziji, Trećoj beogradskoj gimnaziji...

Pažnju privlače i testovi koji upućuju na to kako je prema merilima tadašnjeg vremena trebalo da se uređuje prostor školskog objekta. Tako je preporučeno da svaka školska zgrada treba da ima dovoljno prostrano dvorište kako bi deca odmore provodila na svežem vazduhu. „Vrlo je korisno po zdravlje učenika da u dvorištu ima puno zelenila, koje će obezbediti hladovinu za decu dok su van školske zgrade. Škola po mogućstvu ne treba da je izdvojena od ostalih okolnih kuća i da je sa svih strana okružena školskim dvorištem zbog prodiranja svetlosti. Poželjno je da mesta stanovanja učenika ne budu udaljena više od dva kilometra od škole da bi se izbeglo zamaranje učenika, a samim tim i slabljenje njihove pažnje za vreme nastave.”

U delu gde se spominje lokacija škole piše da „školska zgrada ne bi trebalo da se nalazi u blizini prometnih mesta, kao što su železničke stanice, pijace ili fabrike, jer bi to moglo negativno da utiče na higijensko održavanje prostorija, tako i na nastavu”. A da se vodilo računa i o zemljištu na kome se gradi škola, potvrđuju reči da „zemljište ne sme da bude vlažno niti da se nalazi u nekoj uvali u koju bi se mogla slivati voda sa okolnog zemljišta, a nije dobro ni previše suvo, ocedito zemljište. Treba graditi, po mogućstvu, na nešto uzvišenijem terenu”.

– Predstavljene su i makete školskih zgrada, kutak učionice, a u vitrinama se mogu videti udžbenici iz različitih predmeta koji datiraju iz 19. veka, kao i fotografije, što upotpunjuje priču o ovoj obrazovnoj postavci, koja je osmišljena povodom Dana učitelja – kaže Slobodan Vuksanović, direktor Pedagoškog muzeja, ustanove koja će svoj dan obeležiti 24. novembra.

On podseća da veliko interesovanje za izložbu pokazuju đaci, jer ih zanima kako su nekada izgledale učionice, kakvu opremu su imali, i kako su učenici usvajali gradivo, s obzirom na to da njima danas u tom poduhvatu pomažu i moderne tehnologije. Među posetiocima su i prosvetni radnici, roditelji sa decom, bake i dede, koji priznaju da ih šetnja kroz ovaj ambijent vraća u najlepše životno doba, a rado svraćaju i turisti.