Herojski proboj logoraša na niškom Crvenom krstu

Niš – Kao i svake zime i svakog februara, i juče je komemorativnim skupom u Logoru na Crvenom krstu u Nišu obeležen jedan od najznačajnijih datuma u niškoj istoriji, 82. godišnjica herojskog proboja logorskih žica i bekstva zatočenika u slobodu. Na jučerašnji dan, 12. februara 1942. godine, grupa od 147 golorukih logoraša napala je stražare-vojnike nemačke okupacione vojske i domaće izdajnike i uspela preko bodljikavih žica da realizuje jedinstven i herojski proboj koncentracionog kazamata, koji je u istoriji zabeležen kao prvo organizovano bekstvo iz nacističkih i fašističkih logora smrti u porobljenoj Evropi u Drugom svetskom ratu.

Od 147 učesnika proboja tog dana, po ciči zimi i velikoj hladnoći, ubijena su 42 logoraša, dok se preostalih 105 bekstvom domoglo slobode. Preko niškog prigradskog naselja Komren i sela Hum, Brenica i Leskovik, logoraši su i pored velike potere okupatorskih jedinica stigli do partizanske baze i zemunica na Kameničkom visu, odakle je kasnije većina njih otišla u Narodnooslobodilačku borbu.

Kroz Logor na Crvenom krstu tokom Drugog svetskog rata prošlo je između 35.000 i 40.000 zarobljenika iz Niša i sa područja cele južne Srbije, ali i svih krajeva naše zemlje. Na stratištu na brdu Bubanj iznad Niša, streljano je više od 12.000 logoraša.

Juče, u prisustvu predstavnika Vojske Srbije, MUP-a, brojnih udruženja za negovanje slobodarskih tradicija, predstavnika grada Niša i Nišavskog okruga, sveštenstvo Niške eparhije održalo je opelo stradalima u niškom logoru, a kraj bedema preko kojih su logoraši izvršili nezaboravni proboj i pobegli na slobodu, položeni su venci i cveće.

Posle rata o zloglasnom logoru u Nišu i stratištu rodoljuba na Bubnju, prikupljen je obiman materijal sa dokumentima, fotografijama, ispravama, pismima, ličnim stvarima logoraša, a 12. februara 1967. godine otvoren je Memorijalni kompleks na niškom Crvenom krstu, kao večno sećanje na stradanje i herojski otpor naroda. Pre dve godine štampana je monografija „80 godina Memorijalnog kompleksa „12. februar”, koja sadrži osnovne podatke o logoru smrti u Nišu, autora Nebojše Ozimića, višeg kustosa Narodnog muzeja Niš.

Takođe, juče su prigodnim manifestacijama članovi udruženja koje nosi ime slavnog Nišlije i princa poezije Branka Miljkovića, obeležili 63. godišnjicu njegove tragične i misteriozne smrti. Pesnik, esejista i prevodilac rođen je 1934. godine u Nišu, a preminuo je 12. februara 1961. godine u Zagrebu. Navodno je izvršio samoubistvo, ali se još od tada, od tragičnog februara 1961. godine, sve do danas sumnjalo i sumnja u zvaničnu verziju njegove smrti. Zbog svoje slobodoumnosti Branko Miljković je mnogima, posebno tadašnjoj vlasti, smetao i zbog toga se i sumnja da je u Zagrebu ubijen.