Stari, novi i Milankovićev kalendar

Malo ljudi u Srbiji danas zna da je nedostajao korak da Srpska pravoslavna crkva (SPC) pređe na reformisani julijanski kalendar, po kojem se Božić poklapa sa gregorijanskim kalendarom. Spletom okolnosti nije se dogodilo da Srbi Božić, umesto 7. januara, proslavljaju 25. decembra, kao većina zemalja gde su dominantni katolicizam i protestantizam, ali tu se ubrajaju i neke pravoslavne zemlje, kao što je Grčka, Bugarska, Rumunija...

Priča o pokušaju reformisanja kalendara povezuje se sa najpoznatijim srpskim naučnikom posle Tesle, Milutinom Milankovićem, kada je 1923. godine vaseljenski patrijarh Melentije Četvrti želeo da se napravi novi julijanski kalendar, koji je trebalo da smanji veliki vremenski jaz između hrišćanskih kalendara.

Rezultat Milankovićevog proračuna bio je kalendar koji kasni samo jedan dan na svakih 28.800 godina, dok primera radi, svetski priznat gregorijanski kalendar kasni dan na svakih 3.280 godina.

Po Milankovićevom kalendaru svi meseci imaju po 30 dana, osim februara, koji ima 28 u prostoj, odnosno 29 dana u prestupnoj godini.

Milutin Milanković je svoj novi julijanski kalendar predstavio 1923. godine na Svepravoslavnom saboru u Carigradu. Novi kalendar odmah su prihvatile Grčka, Bugarska, Rumunska, Aleksandrijska, Carigradska i Antohijska patrijaršija, a kasnije i Kiparska, kao i mnoge druge. I Ruska pravoslavna crkva prihvatila je Milankovićev kalendar, ali ga se po povratku u zemlju odrekla, da bi je zatim sledila srpska crkva.

Srpska pravoslavna crkva je posle velike diskusije tesnom većinom odlučila da odbaci Milankovićev kalendar. Zvanični razlozi za to bili su potpuno trivijalni i odnosili su se na pomeranje datuma postova za narednu godinu, naročito na skraćenje petrovskog posta. Pozadina ovog odbijanja ležala je, u stvari, u tihom sukobu SPC i kralja Aleksandra. Naime, crkva je nezvanično smatrala da Aleksandar želi da postane apsolutista, a da bi se prelaskom na novojulijanski kalendar udovoljilo Hrvatima u novoj državi, za koje se tada smatralo da bi više trebalo da poštuju srpske praznike. Nije tajna da je Aleksandar tražio model po kojem bi se u Kraljevini Jugoslaviji ukinulo dvostruko slavljenje Božića i Uskrsa. Duplo proslavljanje pravoslavnih i katoličkih praznika značilo je i mnogo više neradnih dana u novoj državi, što je čak i Nikola Pašić isticao kao problem. Srpska crkva je nametanje ovog pitanja kao problema videla kao vid pritiska i zahtev da Srbi naprave ustupke Hrvatima, pa je odbijanje kalendara bio čin pokazivanja moći u odnosu na kralja.

Nikola Radonja