Neti Munk, prva srpska dobrovoljna bolničarka

Komemoracijom na Jevrejskom groblju 8. aprila, Jevrejska opština Beograd i Kolo srpskih sestara obeležili su sto godina od smrti Natalije Neti Munk, rođene Tajtacak (1864–1924). Reč je o heroini koja je učestvovala u svim ratovima koje je Srbija vodila za nezavisnost, oslobođenje i ujedinjenje. Počev od 1885. godine, pa zatim 1912–1918, do smrti je bila jedan od najagilnijih članova srpskog društva.

Učestvovala je u svim aktivnostima dobrovoljnog i humanitarnog rada društvenog života Kraljevine Srbije. Sva humana društva, dobrovoljačka udruženja, naročito Crveni krst, imali su u njoj saradnicu nenadmašne energije. Zato je njena sahrana bila vrlo svečana, ispratili su je do večne kuće građani i vojska, mnogobrojne korporacije i dobrovoljci. Natalija Neti Munk sahranjena je na parceli palih ratnika.

Slavljena je za vreme života i bila je jedna od malobrojnih koji su bez najave mogli da dođu u dvor Karađorđevića. Njen ratni drug posvetio joj je topao nekrolog u „Politici” od 9. aprila 1924: „Danas će Natalija Munk mirno leći u toplu grudu one zemlje koju je ona ne samo iskreno ljubila već kojoj se u punoj meri odužila. Ova naša blagorodna sestra Mojsijeve vere odužila se srpskom narodu kao retko koja žena. Ona je prva srpska dobrovoljna bolničarka.”

Neti Munk je rođena u skromnoj zanatlijskoj porodici na Dorćolu. Kada je 1885. izbio srpsko-bugarski rat, dvadesetogodišnja Natalija se javlja kao dobrovoljna bolničarka da neguje ranjenike i bolesnike vojnike u Donjem gradu, u bolnici u kojoj je od bolničarke postala glavna nadzornica.

Za vreme balkanskih ratova 1912–1913. neguje bolesnike u Četrnaestoj rezervnoj bolnici i tada je i sama dobila trbušni tifus. Kada je počeo Prvi svetski rat, pored posla dobrovoljne bolničarke, bavila se prikupljanjem materijalnih sredstava i potrebne ratne opreme. Zarazila se pegavim tifusom 1914. i prebolela ga. U vreme povlačenja, samo svojim trudom, uspela je da u Kruševcu obrazuje još jednu bolnicu, gde je pokušala da se zadrži do povratka srpske vojske iz Grčke. Teško je preživela austrijsku okupaciju Srbije, kada se jedva spasla optužbi da prikuplja oružje za snabdevanje srpskih komita.

Natalija Munk je bila jedna od najzaslužnijih članova srpskog društva. Ni u retkim godinama mira nije odustajala od humanitarnog rada. Bila je članica Upravnog odbora Jevrejskog ženskog društva, prvog ženskog društva koje je osnovano u Srbiji. Ovo društvo je 1924. svečano i sa priznanjima prestonice i cele zemlje proslavilo 50. godišnjicu osnivanja.

Bila je članica Saveza ratnih dobrovoljaca i srpskog Crvenog krsta. Posle rata, iako već u godinama, ova majka sedmoro dece, predano je radila za opšte narodno dobro sve do mesec dana pred smrt.

Za revnosnu službu dobila je Orden Karađorđeve zvezde s mačevima, zlatnu i srebrnu medalju kraljice Natalije, a odlikovana je dva puta Ordenom svetog Save i Spomenicama svih ratova od 1885. do 1918. Za saradnju s mnogim humanitarnim, dobrovoljačkim udruženjima, naročito sa srpskim Crvenim krstom, nagrađena je Medaljom Međunarodnog crvenog krsta i Krstom milosrđa.

Neti Munk pripada ženama-svetionicima koje su, zadužujući ljudsku civilizaciju, osvetljavale put ne samo svojoj generaciji, već i današnjim generacijama mladih ljudi oba pola. Njihova svetlost ohrabruje posebno one koji se sreću s barijerama i predrasudama, bilo zbog svoje polne pripadnosti, bilo zbog nacionalne pripadnosti ili nekih drugih ličnih osobina.

Odlika današnjeg demokratskog doba je i dalje olaki negativizam prenebregavanja kapaciteta žena, nasuprot čemu i dalje širom sveta vaspitanje i tradicija omogućuju velikom broju muškaraca da budu pripremljeni u detinjstvu da očekuju u životu visok stepen mogućnosti, autonomije i ponosa sopstvenim dostignućima.

Slika i samopoštovanje, politički identiteti zajednica, neprestano se izgrađuju i ostvaruju kroz uzajamni rad pojedinaca, grupa i njihovih dostignuća, kroz saznavanje, divljenje, učenje, usvajanje inspirativnih primera iz prošlosti. To saznavanje nam omogućuju da budemo i ono što nam je dato, i ono što smo naučili, i ono što hoćemo, i ono što smo zamislili da budemo. Mi sada radimo i borimo se za svet u kojem može da se žanje žetva demokratije. Zato su nam potrebni ženski uzori, ženske priče, ženske pobede i dostignuća.

Poruka njenog života mladim generacijama je da bolju budućnost može imati samo ona zemlja koju podjednako vole i kojoj podjednako istinski služe ne samo njeni sinovi već i njene kćeri, ne samo pripadnici i pripadnice većinskog naroda već i oni koji dolaze iz manjinskih naroda.

Neti Munk nije jedina, ona je samo jedna u nizu Jevreja u Srbiji koji su primer nepokolebljivog patriotizma.

Prof. dr Zorica Mršević