Odrazi sveta pred samouništenjem

„Udovica živog čoveka”, novi dramski tekst Dušana Kovačevića, u tematskom i stilsko-žanrovskom pogledu je sasvim kovačevićevski, u smislu tragikomičnog, gorko-histeričnog odsjaja sveta koji mahnito juri ka samouništenju. Napisan njegovim prepoznatljivim rukopisom, na tankoj, poroznoj granici između urnebesne tragedije i klaustrofobične komedije, mučnog bola i neobuzdanog smeha, komad nose takođe prepoznatljivi, sočni i živopisni likovi, vrcavog i često prostog jezika, prepunog narodnih bisera. Radnju pokreću situacije iz svakodnevnog života, groteskno preuveličane, što odražava apsurde u poludelom svetu, izazivajući pritom bar privremena (komička) rasterećenja od naše turobne svakodnevice. U centru pažnje su porodični odnosi, čija je nakaradnost i metafora društvene nakaradnosti, mikrosvet je u pozorištu (uvek) odraz makrosveta.

Protagonistkinja Marta, bolesna od raka, koji se, u tom smislu, može shvatiti kao metaforičan odraz društva u metastazi, odlučuje da varljivog i nasilnog muža, kockara Ognjena, proglasi mrtvim, nakon jednog njegovog nasilnog ispada. To je polazna situacija koja postaje izvor tragikomičnih nesporazuma. Druga važna linija radnje, takođe obavijena  apsurdom, u paralelnom toku sa prethodnom, prikazuje dolazak trudne Ognjenove ljubavnice Tereze, još jedne žrtve njegovog nasilja. Ona se pojavljuje kod Marte, zbog potrebe za oprostom, neočekivano nailazeći ne samo na oprost i žensku solidarnost, već i na poslovnu ponudu. Treći i četvrti narativni tok prati dolazak Martinih i Terezinih roditelja i familije, što razvija i odnose između roditelja i dece, suptilno razotkrivajući generacijsko nasleđe nasilja.

Reditelj Dušan Kovačević, u postavljanju svog teksta na scenu, takođe nastupa u prepoznatljivom ključu potpunog oslanjanja na nedvosmislene vrednosti dramskog teksta, kao i na istinske kvalitete igre glumaca. Oni nastupaju nadahnuto na realistički utvrđenoj pozornici, Martinom domu, uverljivo udahnjujući scenski život tim autentičnim likovima (scenografija Vladislava Munić Kanington, kostim Dragica Laušević). Jelena Đokić psihološki opipljivo predstavlja Martinu iscrpljenost od bolesti, smoždenost zbog glavobolja, ali i dotučenost brakom sa bahatim i raskalašnim mužem. Sunčica Milanović gradi lik Romkinje Tereze, dajući joj osobene komičke začine koji delikatno ističu njeno siromašno poreklo, ali i iskrenost, čistoću srca. Nela Mihailović igra Martinu majku Soju, unoseći najviše komičke snage i eksplozivne energije na scenu. Iako je u godinama, iz nje se preliva Eros, raspaljena žudnja za životom, ali i mudrost stečena iskustvom. Ona je i najveći filozof u drami, pokrećući između ostalog podsticajne diskusije o odnosu između strasti i ljubavi, mogućnostima ljubavi kao takve, ali i pitanja opšteg urušavanja morala na društvenoj pozornici. U tom smislu, treba naglasiti višeznačnost dramskog teksta koji tako nenametljivo, u prolazu, u kovitlacima tragikomičnih situacija, provuče otrežnjujuće misli o sunovratu vrednosti u našem društvu, između ostalih.

Miodrag Krstović igra Sojinog muža i Martinog oca Voju, još jednog prepoznatljivog Kovačevićevog nasilnika koji viče i mlatara pištoljem. Na scenu dolazi krvav, sav u modricama i zavojima, groteskno komički se gegajući na štakama, poput likova iz „Hipnoze jedne ljubavi” ili „Urnebesne tragedije”. Anđelika Simić odmereno igra pomalo vidovitu Nanu, brižnu ženu koja je odgajila Terezu i Batu, njenog brata, uličnog muzičara. Batu tumači Dušan Tomić, kao smetenog i krhkog momka u očajničkoj potrazi za ukradenim zecom Jocom, njegovim jedinim kompanjonom, koga su oteli nikogovići u Knez Mihailovoj, još jedan dokaz sveprisutnosti nasilja i bezakonja.

Predstava „Udovica živog čoveka” donosi neosporno vredne, emotivne, opore i smešne odraze sveta na ivici potpune kataklizme, ali ne možemo da ne primetimo i izrazimo upadljivo odsustvo rediteljskih rešenja koja bi obogatila jedan dosta suv scenski jezik, sveden na snagu igre glumaca. Stilsko i značenjsko bogatstvo teksta je ogromno i kao takvo otvara bezgranične mogućnosti pozorišnog razmaštavanja koje bi u rukama ambicioznijeg reditelja mogle tek da procvetaju u svojoj punoj bujnosti. Drugim rečima, reditelj Kovačević sputava pisca Kovačevića, ostavljajući na kraju i osećanje žala zbog te nerazvijenosti, skučenosti scenskog izraza.