Prirodna ili veštačka

Za Branku Prpu, direktorku Istorijskog arhiva Beograda, Jugoslavija je bila „najveći politički poduhvat u istoriji južnoslovenskih naroda” i njihova „najprirodnija moguća tvorevina, ako se ima u vidu da su ti narodi 1.300 godina pre nastanka zajedničke države živeli jedni uz druge”. Upitana kako je moguće da se takva jedna „prirodna i uspešna tvorevina” raspala, Prpa odgovara da su za to krive komunističke političke elite, ali i međunarodni faktor.

– Komunistička partija Jugoslavije prihvatila je doktrinu Kominterne o Jugoslaviji kao „versajskoj”, samim tim i „privremenoj” državi. Pri tom, KPJ nije imala nikakve veze sa njenim nastankom, jer su Jugoslaviju stvorili ljudi građanskog a ne komunističkog porekla. Zbog dotične doktrine, međutim, političke elite „napujdale” su Srbe i Hrvate jedne protiv drugih. S druge strane, velikim silama kao što su SAD i Zapadna Evropa odgovaralo je da se država koja je zauzimala tako važan strateški položaj raspadne – smatra Prpa.

Na pitanje kako komentariše nedavnu izjavu Dobrice Ćosića da je Jugoslavija „stvorena na iluzijama srpske elite o jedinstvu Južnih Slovena, bez obzira na verske i razvojne razlike”, Prpa ogorčeno odgovara da je takva izjava „veoma arogantna”.

– Ko je on da pridaje sebi taj božanski atribut da sudi o poslednjih 100 godina srpske istorije? On je jedan od „likova” koji su učestvovali u razbijanju te države. Stoga, nije čudno da sada „pere ruke” ubeđujući druge naokolo kako je Jugoslavija bila greška – kaže Prpa, ističući kako je „značaj Jugoslavije bio u tome što je zajedništvo naroda koji su je činili doprinelo svekolikom progresu”.

– Od bezoblične seljačke mase koja je postojala pre 1918. postepeno je nastao obrazovani sloj ljudi. Osim toga, samo ujedinjeni, južnoslovenski narodi mogli su da dobiju teritorijalna proširenja posle Versajskog mira koja su i stekli – objašnjava Prpa, dodajući kako je period između dva svetska rata bio doba u kome su nastala najveća imena u nauci, kulturi i umetnosti južnoslovenskih naroda. Prema njenom mišljenju, tako nešto „ne bi bilo moguće bez zajedničke države”.

– Južnoslovenski narodi nisu mogli pojedinačno da konkurišu velikim evropskim kulturama. Stoga, bila je potrebna koncentracija svih umova sa prostora na kojima su ovi narodi živeli u jedinstvenu državu, što je stvorilo napredak – ističe naša sagovornica.

Na kraju, Prpa naglašava da će, iako zajedničke države više nema, narodi koji su nekada bili pod istim krovom nastaviti saradnju.

– Bez obzira na sve što se događalo, nova pokolenja sigurno će nastojati da uspostavljaju kontakte sa svojim vršnjacima širom bivših jugoslovenskih prostora. Jer, sve te ljude spaja ista kulturna matrica – mladi Srbi gledaju hrvatske filmove, a mladi Hrvati slušaju srpsku muziku i obratno. Takođe, imamo zajedničku istoriju, jezik i mentalne sličnosti, a sve to ne može se izbrisati – zaključuje Branka Prpa.